Khi website tạm ngừng để bảo trì, mã nên trả là 503 Service Unavailable kèm tiêu đề Retry-After, hiển thị trang thông báo ngay tại địa chỉ khách đang mở, chứ không chuyển hướng 302 mọi trang sang một trang bảo trì riêng. 503 nói đúng điều đang xảy ra: máy chủ tạm thời không phục vụ được, hãy quay lại sau. Chuyển hướng lại nói một điều khác: nội dung đang nằm ở chỗ khác.
Nhiều site nhỏ vẫn chọn cách chuyển hướng vì dễ làm: một dòng quy tắc đưa mọi thứ sang /bao-tri. Bài này nằm trong danh mục mã chuyển hướng chính vì để chỉ ra khi nào không nên dùng chuyển hướng. Bạn sẽ thấy cái giá thật của cách chuyển hướng, cách trả 503 trên các nền tảng phổ biến, giới hạn thời gian nên giữ, và danh sách kiểm sau khi mở lại.
Hai cách làm hay gặp khi bảo trì
Cách thứ nhất: đặt một quy tắc chuyển hướng tạm thời, thường là 302, đưa mọi yêu cầu tới một trang tĩnh như /bao-tri.html. Trang này trả 200 kèm dòng chữ "website đang nâng cấp, vui lòng quay lại sau". Khi bảo trì xong, gỡ quy tắc. Cách này được chuộng vì làm được bằng một dòng trong .htaccess hoặc một quy tắc ở CDN, và trang bảo trì có địa chỉ riêng nên dễ thiết kế.
Cách thứ hai: máy chủ trả mã 503 cho mọi địa chỉ, kèm tiêu đề Retry-After ghi số giây hoặc thời điểm dự kiến hoạt động lại, và nội dung phản hồi là trang thông báo bảo trì. Thanh địa chỉ của khách vẫn giữ nguyên địa chỉ họ định mở. Khi bảo trì xong, máy chủ trả lại nội dung bình thường ở đúng địa chỉ đó.
Hai cách nhìn giống hệt nhau với khách vào trong lúc bảo trì: đều thấy một trang thông báo. Khác biệt nằm ở những gì máy tìm kiếm, trình duyệt và khách sẽ gặp sau khi bảo trì kết thúc, và ở mức độ trung thực của thông điệp mà máy chủ gửi cho các chương trình tự động như công cụ giám sát, ứng dụng gọi API, dịch vụ đối tác.
Vì sao chuyển hướng 302 sang trang bảo trì gây hại
Máy tìm kiếm thấy hàng loạt địa chỉ cùng về một trang. Trong lúc bảo trì, nếu máy tìm kiếm ghé, mọi trang đều chuyển về /bao-tri, nơi trả 200 với nội dung mỏng. Bảo trì ngắn thì thường chưa sao, nhưng nếu kéo dài, máy tìm kiếm có thể coi các trang gốc là lỗi mềm, và trang bảo trì có thể xuất hiện trong kết quả tìm kiếm.
Khách mất địa chỉ họ định mở. Khách bấm vào một bài viết, bị chuyển sang /bao-tri. Bảo trì xong, họ bấm tải lại thì chỉ tải lại /bao-tri, giờ có thể đã trả 404 hoặc vẫn hiện thông báo cũ. Địa chỉ bài viết đã biến khỏi thanh địa chỉ, họ phải tìm lại từ đầu. Với 503, chỉ cần tải lại là thấy đúng bài.
Dễ vô tình thành 301. Người đặt quy tắc vội có thể dùng cờ chuyển hướng vĩnh viễn, hoặc plugin mặc định 301. Khi đó trình duyệt của mọi khách ghé trong lúc bảo trì sẽ nhớ "trang này đã chuyển hẳn sang /bao-tri" và tiếp tục đưa họ tới đó sau khi site mở lại.
Chương trình tự động hiểu sai. Công cụ giám sát thấy 302 rồi 200 thì báo site vẫn chạy. Ứng dụng di động gọi API nhận HTML của trang bảo trì thay cho dữ liệu, có thể lỗi theo cách khó đoán. Với 503, mọi chương trình đều hiểu thống nhất rằng dịch vụ đang tạm ngừng.
503 kèm Retry-After hoạt động thế nào
Mã 503 Service Unavailable được định nghĩa trong đặc tả ngữ nghĩa HTTP là máy chủ tạm thời không thể xử lý yêu cầu, do quá tải hoặc bảo trì theo kế hoạch, và có thể sẽ xử lý được sau một khoảng thời gian. Tiêu đề Retry-After đi kèm cho biết khoảng thời gian đó, viết dưới dạng số giây như Retry-After: 3600, hoặc dưới dạng một thời điểm ngày giờ theo định dạng HTTP.
Google cho biết họ hiểu 503 là tình trạng tạm thời: Googlebot sẽ giảm tốc độ thu thập và quay lại sau, không lập chỉ mục nội dung trang thông báo, và các trang đã có trong chỉ mục được giữ nguyên trong khoảng thời gian ngắn. Tài liệu của họ cũng lưu ý rằng nếu lỗi 5xx kéo dài, các trang có thể bị loại khỏi chỉ mục. Khuyến nghị phổ biến là giữ thời gian bảo trì trả 503 trong vài giờ đến khoảng một, hai ngày; quá mức đó, nên tìm cách mở lại một phần site. Hãy đọc tài liệu hiện hành để biết ngưỡng cụ thể.
Có một điểm cần lưu ý về tệp robots.txt. Máy tìm kiếm thường đọc tệp này trước khi thu thập. Nếu robots.txt cũng trả 503, Google sẽ tạm coi như không được phép thu thập gì cả trong một thời gian. Với bảo trì ngắn, điều này vô hại, thậm chí giảm tải. Với bảo trì kéo dài, có thể cân nhắc để robots.txt vẫn trả nội dung bình thường, nhưng nhớ rằng khi đó máy tìm kiếm sẽ gửi yêu cầu tới các trang và nhận 503.
Cấu hình trả 503 trên các nền tảng phổ biến
Các mẫu dưới đây là ví dụ giả định để hiểu nguyên lý. Thử trên môi trường thử trước, và kiểm lại cú pháp với tài liệu phiên bản bạn đang dùng.
- nginx: trong khối server, dùng error_page 503 /bao-tri.html; để chỉ định trang hiển thị, một khối location = /bao-tri.html đánh dấu internal, và điều kiện kiểm một tệp cờ, ví dụ khi có tệp /var/www/bao-tri.bat thì return 503;. Tiêu đề Retry-After thêm bằng add_header Retry-After 3600 always;.
- Apache với .htaccess: dùng ErrorDocument 503 /bao-tri.html và một khối mod_rewrite với điều kiện tệp cờ tồn tại, quy tắc RewriteRule ^ - [R=503,L]. Dấu gạch ngang ở vị trí đích nghĩa là không chuyển hướng mà chỉ trả mã. Thêm điều kiện loại trừ chính tệp /bao-tri.html và tài nguyên CSS, ảnh của nó.
- PHP thuần: ở đầu tệp vào, gọi http_response_code(503);, header("Retry-After: 3600");, in trang thông báo rồi exit;.
- WordPress: khi cập nhật lõi hoặc plugin, WordPress tự đặt tệp .maintenance ở thư mục gốc và trả 503 với thông báo ngắn. Có thể tự tạo tệp wp-content/maintenance.php để tuỳ biến giao diện. Nhiều plugin chế độ bảo trì cho chọn mã 503; hãy kiểm thật bằng curl xem plugin trả mã nào.
- Tầng CDN: một số CDN cho phép trả trang tuỳ biến với mã 503 qua quy tắc hoặc mã chạy ở biên. Cách này hữu ích khi máy chủ gốc tắt hẳn trong lúc bảo trì.
Dù dùng nền tảng nào, nên có một ngoại lệ cho địa chỉ IP của đội kỹ thuật để họ vào site kiểm tra trong lúc khách vẫn thấy trang bảo trì. Khi đặt ngoại lệ theo IP, nhớ rằng nếu site đi qua CDN, địa chỉ IP máy chủ nhận được là của CDN; cần đọc tiêu đề chứa IP thật của khách mà CDN gửi kèm, và chỉ tin tiêu đề đó khi yêu cầu thật sự đến từ dải IP của CDN.
Trang thông báo bảo trì nên viết gì
Trang trả kèm 503 không được máy tìm kiếm lập chỉ mục, nên bạn chỉ cần viết cho người đọc. Một trang tốt trả lời ba câu: chuyện gì đang xảy ra, bao giờ xong, cần gấp thì làm gì. Ví dụ: website đang nâng cấp hệ thống thanh toán, dự kiến hoạt động lại lúc 6 giờ sáng, đơn hàng đã đặt vẫn được xử lý bình thường, cần hỗ trợ gấp thì liên hệ qua kênh nào. Ghi giờ kèm múi giờ nếu khách ở nhiều nước.
Giữ trang thật nhẹ, tự chứa: CSS viết ngay trong trang, ảnh nhúng nhỏ hoặc không có ảnh. Nếu trang bảo trì phụ thuộc tệp CSS, phông chữ từ chính máy chủ đang bảo trì, những tệp đó cũng bị trả 503 và khách thấy một trang trắng lộn xộn. Đây là lỗi rất hay gặp khi dùng quy tắc trả 503 cho mọi đường dẫn mà quên loại trừ tài nguyên của trang bảo trì.
Không đặt mã đo lường và mã quảng cáo vào trang bảo trì. Chúng làm trang nặng, có thể tải tài nguyên từ chính máy chủ đang tắt, và làm số liệu truy cập trong thời gian bảo trì bị lẫn với số liệu thật. Nếu muốn biết có bao nhiêu người ghé trong lúc bảo trì, đọc nhật ký máy chủ hoặc nhật ký CDN, đếm số phản hồi 503.
Danh sách kiểm trước và sau khi bảo trì
Một lần bảo trì gọn gàng thường đi theo trình tự sau:
- Trước ngày bảo trì, thử quy tắc trả 503 trên môi trường thử, kiểm bằng curl -I rằng mọi đường dẫn trả 503 và có tiêu đề Retry-After, trang thông báo hiển thị đủ.
- Báo trước cho khách trên trang và các kênh liên lạc, chọn khung giờ ít truy cập dựa trên số liệu thật của site.
- Khi bắt đầu, bật tệp cờ hoặc quy tắc, kiểm lại từ một mạng khác ngoài văn phòng để chắc ngoại lệ IP không che mất vấn đề.
- Trong lúc bảo trì, nếu thời gian kéo dài hơn dự kiến, cập nhật giá trị Retry-After và giờ ghi trên trang thông báo.
- Khi xong, tắt quy tắc, kiểm bằng curl một số đường dẫn quan trọng trả 200, không còn chuyển hướng hay 503 sót lại.
- Xoá bộ nhớ đệm CDN nếu có, vì CDN có thể đã lưu trang 503 trong vài phút.
- Theo dõi báo cáo thu thập trong công cụ quản trị của máy tìm kiếm vài ngày sau, xem có tăng đột biến lỗi máy chủ hay trang bị loại khỏi chỉ mục.
Bước sáu hay bị quên nhất. Một số cấu hình CDN lưu cả phản hồi lỗi trong thời gian ngắn để bảo vệ máy chủ gốc, nên ngay sau khi mở lại, một phần khách vẫn có thể thấy trang bảo trì vài phút nếu bạn không xoá bộ nhớ đệm.
Câu hỏi thường gặp
Bảo trì vài phút có cần bật 503 không?
Với những lần cập nhật chỉ kéo dài một hai phút, nhiều site để nguyên mà không bật chế độ bảo trì. Nhưng nếu trong lúc đó site có thể trả lỗi khó đoán hoặc lộ thông báo lỗi kỹ thuật, bật 503 với trang thông báo gọn vẫn an toàn hơn.
Có nên dùng 503 khi site bị quá tải không?
Có, đó cũng là một nghĩa của 503. Nhiều máy chủ và CDN tự trả 503 khi quá tải. Kèm Retry-After ngắn giúp các chương trình tự động biết nên chờ bao lâu trước khi thử lại, thay vì dồn thêm yêu cầu.
Chế độ bảo trì của plugin trả 200 thì có sao không?
Nếu bảo trì ngắn thì ảnh hưởng thường nhỏ. Nếu kéo dài, máy tìm kiếm có thể lập chỉ mục trang thông báo cho hàng loạt địa chỉ. Hãy kiểm bằng curl xem plugin trả mã nào và chọn tuỳ chọn 503 nếu plugin có.
Bảo trì kéo dài nhiều ngày thì làm gì?
Hạn chế để toàn site trả 503 nhiều ngày. Cân nhắc mở lại phần đọc nội dung ở chế độ chỉ đọc, chỉ tắt các chức năng đang sửa như giỏ hàng, đăng nhập. Phần bị tắt có thể trả 503 riêng, phần còn lại hoạt động bình thường.
Retry-After ghi bao nhiêu là hợp lý?
Ghi gần đúng thời gian dự kiến còn lại. Ghi quá ngắn khiến các chương trình tự động thử lại liên tục, ghi quá dài có thể khiến máy tìm kiếm quay lại muộn hơn cần thiết. Cập nhật giá trị khi kế hoạch thay đổi.
Trang bảo trì có nên có địa chỉ riêng như /bao-tri không?
Có thể có tệp riêng để máy chủ đọc nội dung, nhưng khách không nên bị chuyển hướng tới địa chỉ đó. Máy chủ trả nội dung tệp bảo trì ngay tại địa chỉ khách đang mở, kèm mã 503. Nếu ai đó mở thẳng /bao-tri khi site đã hoạt động, trả 404 hoặc chuyển về trang chủ.