Chuyển hướng 301 là câu trả lời của máy chủ có nghĩa: tài nguyên này đã chuyển hẳn sang địa chỉ khác, từ nay hãy dùng địa chỉ mới. Trong dòng trạng thái, máy chủ trả HTTP/1.1 301 Moved Permanently kèm tiêu đề Location chứa địa chỉ đích. Trình duyệt đọc xong thì tự đi tiếp, người dùng gần như không thấy gì, còn máy tìm kiếm hiểu rằng URL cũ nên được thay bằng URL mới trong kết quả.
Chữ quan trọng nhất ở đây là "vĩnh viễn". Vì máy chủ đã tuyên bố như vậy, trình duyệt được phép ghi nhớ chuyển hướng và lần sau đi thẳng tới đích mà không hỏi lại. Đó vừa là ưu điểm, vừa là cái bẫy mà nhiều người làm web dính phải khi thử nghiệm. Bài này đi qua những gì mã 301 thực sự làm, tình huống nên và chưa nên dùng, cách đặt an toàn và nên giữ nó bao lâu.
Mã 301 nói gì với trình duyệt và máy tìm kiếm
Mã 301 được định nghĩa trong đặc tả ngữ nghĩa HTTP hiện hành (RFC 9110). Nó thuộc nhóm 3xx, nhóm mã báo cho bên gọi rằng cần thêm một bước nữa mới tới được thứ mình cần. Một phản hồi 301 đúng chuẩn có hai phần cốt lõi: dòng trạng thái mang số 301 và tiêu đề Location mang địa chỉ mới. Phần thân phản hồi thường rỗng hoặc chỉ có một đoạn HTML ngắn để phòng khi chương trình gọi không tự đi theo; trình duyệt hiện đại không hiển thị phần đó.
Với trình duyệt, 301 có hai hệ quả. Thứ nhất, nó tự gửi yêu cầu mới tới địa chỉ trong Location. Thứ hai, vì phản hồi 301 mặc định được coi là có thể lưu vào bộ nhớ đệm, trình duyệt có quyền nhớ cặp "địa chỉ cũ sang địa chỉ mới" và lần sau bỏ qua bước hỏi máy chủ. Nhiều trình duyệt giữ ghi nhớ này rất lâu nếu máy chủ không gửi kèm tiêu đề giới hạn thời gian.
Với máy tìm kiếm, 301 là tín hiệu mạnh rằng URL đích nên trở thành địa chỉ chuẩn thay cho URL cũ. Google cho biết các chuyển hướng phía máy chủ, kể cả 301, không làm mất giá trị xếp hạng chỉ vì là chuyển hướng; trang mới dần thay trang cũ trong chỉ mục sau khi được thu thập lại. Điều kiện là trang đích phải thật sự tương đương trang cũ về nội dung. Nếu dồn một bài viết chi tiết về trang chủ, máy tìm kiếm có thể coi đó là trang lỗi mềm chứ không phải một lần đổi địa chỉ.
Những tình huống nên dùng 301
Đổi đường dẫn của một trang vẫn giữ nội dung. Bạn sửa slug từ /bai-viet/huong-dan-cai-dat-cu thành /huong-dan/cai-dat cho gọn hơn. Nội dung không đổi, chỉ địa chỉ đổi, và bạn không có ý định quay lại địa chỉ cũ. Đây là trường hợp điển hình nhất của 301.
Chuẩn hoá về một dạng địa chỉ duy nhất. Bản http sang https, bản có www sang không www hoặc ngược lại, bản có dấu gạch chéo cuối sang không có. Mỗi biến thể trỏ về một dạng chuẩn bằng 301, càng ít bước càng tốt. Chi tiết cấu hình nằm ở danh mục chuẩn hoá HTTPS và www của trang.
Gộp hai trang trùng chủ đề. Hai bài cùng trả lời một câu hỏi, bạn giữ bài tốt hơn, bổ sung ý hay từ bài kia rồi chuyển bài yếu về bài giữ lại. Người đọc đi theo liên kết cũ vẫn tới đúng chủ đề họ cần.
Đổi tên miền hoặc cấu trúc toàn site. Khi chuyển từ tenmien-cu.vn sang tenmien-moi.vn, mỗi URL cũ nên trỏ tới URL mới tương ứng bằng 301. Bảng ánh xạ từng trang là phần việc nặng nhất, được bàn riêng ở danh mục đổi tên miền và chuyển site.
Thu hồi tên miền phụ hoặc thư mục cũ đã ngừng dùng. Thư mục /tin-tuc-cu chuyển sang /tin-tuc, tên miền phụ blog.vidu.vn gộp về vidu.vn/blog. Miễn là có trang tương ứng ở đích, 301 giữ được người đọc cũ và liên kết từ nơi khác trỏ về.
Khi nào chưa nên dùng 301
Vì trình duyệt nhớ 301 và máy tìm kiếm coi nó là quyết định dứt khoát, những tình huống sau nên chọn mã khác hoặc cách khác:
- Bạn còn đang thử nghiệm cấu hình và chưa chắc quy tắc đúng. Lúc này dùng 302 hoặc 307 để thử, kiểm kỹ rồi mới đổi sang 301; nếu buộc phải dùng 301 ngay thì gửi kèm tiêu đề bộ nhớ đệm ngắn.
- Trang chỉ tạm vắng: sản phẩm tạm hết vài ngày, trang đang được viết lại, chương trình tạm dừng. Nội dung sẽ quay về đúng địa chỉ cũ, nên 301 là nói sai sự thật với trình duyệt.
- Website đang bảo trì. Trả 503 kèm thời gian dự kiến hợp hơn nhiều so với chuyển mọi trang sang một trang thông báo.
- Trang cũ không có trang nào tương đương để thay. Khi nội dung bị xoá hẳn mà không có chỗ thay, mã 404 hoặc 410 trung thực hơn một 301 về trang chủ.
- Chuyển hướng phụ thuộc người dùng: đã đăng nhập hay chưa, ngôn ngữ trình duyệt, giỏ hàng có đồ hay không. Kết quả thay đổi theo từng người thì không thể là "vĩnh viễn".
- Biểu mẫu hoặc API nhận dữ liệu bằng phương thức POST. Theo lịch sử, nhiều chương trình đổi POST thành GET khi gặp 301, dữ liệu gửi đi bị rơi mất; mã 308 sinh ra để tránh chuyện này.
Một cách nghĩ đơn giản: chỉ đặt 301 khi bạn sẵn sàng để địa chỉ cũ không bao giờ phục vụ nội dung riêng nữa. Nếu còn chút do dự nào, chọn mã tạm thời trước, vì sửa một quyết định tạm thời dễ hơn nhiều so với kéo lại một quyết định mà hàng nghìn trình duyệt đã ghi nhớ.
301 được lưu bộ nhớ đệm: điều ít người tính trước
Đặc tả HTTP cho phép lưu phản hồi 301 vào bộ nhớ đệm ngay cả khi máy chủ không gửi tiêu đề Cache-Control hay Expires. Trên thực tế, các trình duyệt phổ biến đều tận dụng điều này: lần đầu ghé địa chỉ cũ, trình duyệt nhận 301 và ghi nhớ; lần sau gõ lại địa chỉ đó, nó đi thẳng tới đích mà không hề gửi yêu cầu tới máy chủ. Trong tab mạng của công cụ nhà phát triển, bạn sẽ thấy dòng 301 kèm ghi chú lấy từ bộ nhớ đệm.
Hệ quả là gỡ một chuyển hướng 301 trên máy chủ không gỡ được nó trên máy người dùng đã ghé trước đó. Ví dụ giả định: bạn lỡ tay chuyển trang /lien-he sang trang chủ bằng 301 trong một buổi chiều rồi sửa lại. Những khách đã vào /lien-he trong buổi chiều ấy có thể vẫn bị đưa về trang chủ nhiều tuần sau, còn bạn mở bằng máy mình thì thấy mọi thứ bình thường vì đã xoá bộ nhớ đệm.
Cách phòng có hai lớp. Lớp thứ nhất là thử bằng mã tạm thời rồi mới chuyển sang 301 khi đã chắc. Lớp thứ hai là gửi kèm 301 một tiêu đề giới hạn, ví dụ Cache-Control: max-age=3600, trong vài tuần đầu; khi mọi thứ ổn định mới bỏ giới hạn hoặc tăng lên. Ngoài trình duyệt, tầng CDN và proxy trung gian cũng có thể lưu 301, nên sau khi đổi quy tắc nhớ xoá bộ nhớ đệm ở CDN. Cách xoá trên từng trình duyệt được hướng dẫn trong một bài riêng cùng danh mục này.
301 và phương thức POST
Đặc tả gốc của HTTP/1.0 muốn rằng khi gặp 301, chương trình gọi phải gửi lại đúng phương thức như yêu cầu ban đầu. Nhưng nhiều trình duyệt đời đầu làm khác: gặp 301 hay 302 sau một yêu cầu POST, chúng gửi yêu cầu GET tới địa chỉ mới, và dữ liệu biểu mẫu bị bỏ lại. Hành vi đó phổ biến tới mức đặc tả về sau phải thừa nhận rằng với 301 và 302, chương trình gọi được phép đổi POST thành GET.
Với trang web thông thường, chuyện này hiếm khi gây hại vì người dùng chủ yếu gửi yêu cầu GET khi bấm liên kết. Rắc rối xuất hiện khi bạn đổi địa chỉ của điểm nhận biểu mẫu hoặc điểm cuối API. Ví dụ giả định: ứng dụng di động gửi đơn hàng bằng POST tới /api/don-hang, máy chủ vừa được chuẩn hoá https và trả 301 cho mọi yêu cầu http. Thư viện trong ứng dụng đi theo chuyển hướng, đổi sang GET, máy chủ nhận yêu cầu GET không có dữ liệu và trả lỗi, còn người dùng chỉ thấy "đặt hàng thất bại".
Nếu điểm đổi địa chỉ là nơi nhận dữ liệu, dùng 308 thay cho 301: cùng nghĩa vĩnh viễn nhưng bắt buộc giữ nguyên phương thức và thân yêu cầu. Tốt hơn nữa là cập nhật ứng dụng gọi thẳng địa chỉ mới, coi chuyển hướng chỉ là lưới an toàn cho phiên bản cũ. Công cụ dòng lệnh curl cũng có hành vi tương tự: khi đi theo chuyển hướng bằng tuỳ chọn -L, nó đổi POST thành GET với 301, 302 và 303, trừ khi bạn thêm tuỳ chọn riêng như --post301.
Các bước đặt một chuyển hướng 301 an toàn
Trình tự dưới đây áp dụng được cho một trang lẻ lẫn một nhóm trang; cú pháp cụ thể trên từng loại máy chủ nằm ở danh mục cấu hình máy chủ.
- Ghi rõ địa chỉ nguồn và địa chỉ đích ra một bảng, kèm lý do. Với nhiều trang, mỗi dòng một cặp, kiểm từng đích có trả 200 hay không trước khi đặt quy tắc.
- Đặt quy tắc ở một tầng duy nhất: hoặc máy chủ web, hoặc ứng dụng, hoặc CDN. Đặt chồng hai tầng là nguồn gốc của chuỗi chuyển hướng và vòng lặp.
- Bắt đầu bằng mã 302 hoặc gửi 301 kèm Cache-Control: max-age=3600 để sửa được nếu sai.
- Kiểm bằng dòng lệnh, ví dụ curl -I tenmien-cu.vn/trang-cu, xem dòng trạng thái và tiêu đề Location; sau đó kiểm địa chỉ đích trả 200 trong đúng một bước.
- Kiểm các biến thể: có và không có www, http và https, có và không có dấu gạch chéo cuối, có chuỗi truy vấn. Mỗi biến thể nên tới đích trong một bước.
- Khi đã chắc, chuyển sang 301 chính thức, bỏ hoặc nới giới hạn bộ nhớ đệm, rồi xoá bộ nhớ đệm ở CDN nếu có.
- Sửa liên kết nội bộ, sơ đồ trang và thẻ canonical trỏ thẳng vào địa chỉ mới, để chuyển hướng chỉ còn phục vụ liên kết từ bên ngoài và người dùng đã lưu dấu trang.
Bước cuối hay bị bỏ qua nhất. Một site để liên kết nội bộ trỏ vào địa chỉ cũ sẽ bắt trình duyệt và máy tìm kiếm đi thêm một bước cho mỗi lần bấm, tích lại thành chậm và lãng phí lượt thu thập.
Giữ chuyển hướng 301 bao lâu
Không có con số trong đặc tả HTTP, vì về lý thuyết "vĩnh viễn" nghĩa là mãi mãi. Khuyến nghị phổ biến từ phía Google là giữ chuyển hướng tối thiểu một năm khi đổi địa chỉ, để máy tìm kiếm có đủ thời gian thu thập lại nhiều lần và chuyển tín hiệu sang URL mới. Hãy kiểm tài liệu hiện hành của công cụ quản trị máy tìm kiếm bạn dùng, vì hướng dẫn có thể được cập nhật.
Trên thực tế, lý do để giữ lâu hơn một năm thường không nằm ở máy tìm kiếm mà ở con người. Liên kết từ bài báo, diễn đàn, email cũ, mã QR in trên ấn phẩm, dấu trang trong trình duyệt của khách quen vẫn sống nhiều năm. Mỗi lần gỡ chuyển hướng là biến những lượt ghé đó thành trang lỗi. Chi phí giữ một dòng cấu hình gần như bằng không, nên với các trang có liên kết ngoài, cách an toàn là giữ vô thời hạn.
Có một ngoại lệ hợp lý: các chuyển hướng tích tụ qua nhiều lần đổi cấu trúc, tạo thành bảng hàng chục nghìn dòng mà không ai còn biết dòng nào có lượt dùng. Lúc đó, hãy đọc nhật ký máy chủ trong vài tháng, giữ lại các dòng còn được gọi tới, và rút gọn chuỗi để mọi địa chỉ cũ đi thẳng về đích cuối cùng thay vì qua hai, ba bước trung gian. Việc dọn này giảm rủi ro vòng lặp và giúp người quản trị sau đọc được cấu hình.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển hướng 301 có làm mất thứ hạng tìm kiếm không?
Theo Google, chuyển hướng phía máy chủ như 301 không tự làm mất giá trị xếp hạng. Thứ hạng chỉ giữ được khi trang đích tương đương nội dung trang cũ và được thu thập lại; dồn nhiều trang về trang chủ hoặc trang không liên quan thì tín hiệu không được chuyển trọn.
Đặt 301 bằng plugin WordPress có khác đặt trên máy chủ không?
Về mã trả về thì giống nhau, nhưng plugin chạy sau khi PHP và WordPress đã khởi động nên chậm hơn đôi chút so với quy tắc ở nginx hoặc .htaccess. Với vài chục chuyển hướng, khác biệt không đáng kể; với hàng nghìn dòng, đặt ở máy chủ hoặc CDN gọn hơn.
Có thể đổi một chuyển hướng 301 thành 302 sau khi đã đặt không?
Đổi trên máy chủ thì được ngay, nhưng trình duyệt đã ghi nhớ 301 trước đó có thể không hỏi lại máy chủ nên không biết bạn đã đổi. Người dùng mới sẽ nhận 302, người dùng cũ có thể vẫn đi theo 301 cho tới khi bộ nhớ đệm hết hạn hoặc bị xoá.
Trang đích của 301 có cần thẻ canonical không?
Nên có, và thẻ canonical của trang đích phải trỏ vào chính nó. Nếu trang đích lại khai canonical về địa chỉ cũ, bạn đang gửi hai tín hiệu ngược nhau và máy tìm kiếm sẽ phải tự chọn, thường không theo ý bạn.
Chuyển hướng 301 sang tên miền khác có được không?
Được. Tiêu đề Location chấp nhận địa chỉ tuyệt đối sang bất kỳ tên miền nào, và đó là cách chuẩn khi đổi tên miền. Chỉ cần lưu ý tên miền cũ vẫn phải được gia hạn và vẫn có chứng chỉ hợp lệ, nếu không người dùng gõ https vào tên miền cũ sẽ gặp lỗi trước khi kịp được chuyển.
Một trang có nhiều chuyển hướng 301 nối nhau thì sao?
Trình duyệt vẫn đi theo, nhưng mỗi bước thêm một vòng hỏi đáp mạng và máy tìm kiếm có giới hạn số bước sẽ đi theo trong một lượt. Khuyến nghị phổ biến là sửa để mọi địa chỉ cũ trỏ thẳng về đích cuối cùng trong một bước.