Muốn gỡ mã độc chuyển hướng trên WordPress cho sạch, bạn cần làm theo thứ tự: sao lưu nguyên trạng, khoá mọi lối vào, thay lõi bằng bản gốc, thay plugin và chủ đề bằng bản tải mới, làm sạch cơ sở dữ liệu, rồi mới tìm và xoá cửa hậu còn sót. Bỏ bước nào thì vài ngày sau chuyển hướng quay lại, vì kẻ xâm nhập hầu như luôn để lại nhiều hơn một điểm bám.
Bài này giả định bạn đã xác nhận site bị chèn chuyển hướng và có quyền truy cập tệp (qua SFTP, trình quản lý tệp của bảng điều khiển hosting hoặc dòng lệnh SSH) cùng quyền vào cơ sở dữ liệu. Các lệnh minh hoạ dùng WP-CLI, công cụ dòng lệnh chính thức của cộng đồng WordPress; nếu hosting không có WP-CLI, các bước vẫn làm được bằng tay, chỉ chậm hơn. Mọi thao tác nên làm trên bản sao trước nếu có điều kiện.
Chuẩn bị trước khi đụng vào bất cứ tệp nào
Những phút đầu quyết định bạn có hiểu được sự cố hay không. Đừng xoá gì ở giai đoạn này:
- Chuyển site sang trang bảo trì trả mã 503 nếu có thể, để khách không tiếp tục bị dẫn đi trong lúc bạn dọn.
- Sao lưu nguyên trạng toàn bộ thư mục mã và một bản xuất cơ sở dữ liệu, đặt ngoài thư mục web, ghi rõ ngày giờ. Đây là bằng chứng, cũng là đường lui nếu lỡ xoá nhầm.
- Ghi lại phiên bản WordPress, danh sách plugin và chủ đề kèm số phiên bản, bằng lệnh wp core version, wp plugin list, wp theme list.
- Đổi mật khẩu từ một máy sạch: tài khoản hosting, SFTP hoặc FTP, cơ sở dữ liệu (nhớ cập nhật lại trong wp-config.php), mọi tài khoản quản trị WordPress, email quản trị.
- Lấy nhật ký truy cập của vài tuần gần nhất từ hosting trước khi chúng bị xoay vòng mất; chúng giúp tìm điểm xâm nhập ban đầu.
Nếu site nằm trên máy chủ dùng chung với nhiều site khác của bạn, hãy kiểm cả các site đó. Mã độc rất hay lây ngang giữa các thư mục cùng một tài khoản hosting, và dọn một site trong khi site bên cạnh vẫn nhiễm thì chỉ yên được vài ngày.
Thay lõi WordPress bằng bản gốc thay vì sửa từng tệp
Lõi WordPress (các thư mục wp-admin, wp-includes và các tệp ở thư mục gốc trừ wp-config.php) là phần bạn không bao giờ cần sửa, nên cách an toàn nhất là thay nguyên bằng bản tải mới cùng phiên bản. Trước khi thay, chạy wp core verify-checksums: lệnh này so từng tệp lõi với tổng kiểm do WordPress.org công bố và liệt kê tệp bị sửa cùng tệp lạ không thuộc lõi. Danh sách đó cho bạn manh mối về cách kẻ xâm nhập đã làm.
Sau đó tải lại lõi bằng wp core download --force --skip-content với đúng phiên bản đang dùng, rồi xoá các tệp lạ mà lệnh kiểm vừa liệt kê trong wp-admin và wp-includes. Chạy lại verify-checksums tới khi sạch. Tệp wp-config.php phải đọc bằng mắt từng dòng: mã độc rất hay chèn vào đầu tệp này một dòng include trỏ tới tệp lạ, hoặc một đoạn mã hoá dài ngay trước dòng nạp wp-settings.php.
Tiếp theo là tệp .htaccess ở thư mục gốc. WordPress chuẩn chỉ cần một khối ngắn giữa hai dòng chú thích BEGIN WordPress và END WordPress. Mọi khối RewriteCond kiểm Referer hay User-Agent rồi chuyển ra tên miền lạ đều phải bỏ. Đồng thời tìm các tệp .htaccess khác trong cây thư mục bằng find . -name .htaccess và xem từng tệp; thư mục con hiếm khi cần tệp này, trừ khi plugin bảo mật hoặc bộ nhớ đệm tạo ra với nội dung bạn nhận ra được.
Rà plugin, chủ đề và thư mục wp-content
Phần wp-content là nơi mã độc ẩn nhiều nhất vì đây là vùng chủ site được phép sửa và WordPress không có tổng kiểm cho nó. Cách làm bền là thay mới chứ không vá:
- Với plugin tải từ kho WordPress.org, chạy wp plugin verify-checksums --all để thấy plugin nào bị sửa, rồi cài lại bằng wp plugin install tên-plugin --force đúng phiên bản.
- Plugin mua ngoài hoặc tự viết không có tổng kiểm công khai: tải lại bản gốc từ nơi cung cấp và so sánh hoặc thay thế toàn bộ thư mục.
- Gỡ hẳn plugin và chủ đề không dùng, kể cả chủ đề mặc định cũ. Mã không chạy vẫn có thể bị gọi trực tiếp qua đường dẫn.
- Xem thư mục wp-content/mu-plugins: plugin ở đây tự chạy và không hiện trong danh sách plugin thường, nên là chỗ ẩn ưa thích.
- Tìm tệp PHP trong thư mục tải lên bằng find wp-content/uploads -name "*.php". Thư mục này chỉ nên chứa ảnh và tài liệu; tệp PHP ở đây gần như chắc chắn là cửa hậu.
- Tìm tệp vừa bị sửa gần đây bằng find . -name "*.php" -mtime -14, nhưng nhớ rằng thời gian sửa đổi có thể bị làm giả, nên không dựa hoàn toàn vào nó.
- Tìm các chuỗi đáng ngờ như base64_decode, gzinflate, eval, str_rot13, assert kèm biến lạ; kết quả cần đọc bằng mắt vì plugin hợp lệ đôi khi cũng dùng các hàm này.
Chủ đề con (child theme) và tệp functions.php của chủ đề là nơi cần đọc kỹ nhất, vì bạn hoặc người làm web trước có thể đã sửa tay nên không thể thay mới máy móc. Hãy so với bản sao lưu cũ từ trước sự cố nếu có.
Làm sạch cơ sở dữ liệu
Nhiều biến thể mã độc chuyển hướng không nằm trong tệp mà trong cơ sở dữ liệu, nên thay toàn bộ mã vẫn không hết. Những vị trí cần kiểm:
| Vị trí | Cần tìm gì | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Bảng wp_options, dòng siteurl và home | Địa chỉ site bị đổi sang tên miền lạ | Sửa về đúng địa chỉ của bạn bằng wp option update |
| Bảng wp_options, các dòng tự nạp | Tên tuỳ chọn lạ chứa mã hoá dài hoặc thẻ script | Đối chiếu với plugin đang dùng, xoá dòng không rõ nguồn |
| Bảng wp_posts, cột nội dung | Thẻ script lạ, iframe ẩn, đoạn mã ở cuối bài | Tìm bằng wp db search, sửa từng bài hoặc khôi phục bản sạch |
| Bảng wp_users và wp_usermeta | Tài khoản quản trị không ai nhận | Xoá tài khoản lạ, gán bài viết của nó cho người thật nếu cần |
| Tiện ích chèn mã đầu và chân trang | Mã nhúng lạ trong ô tiêu đề hoặc chân trang | Xoá đoạn lạ, giữ mã đo lường bạn nhận ra |
| Tuỳ chọn cron của WordPress | Tác vụ định kỳ gọi hàm lạ | Liệt kê bằng wp cron event list, xoá tác vụ không rõ nguồn |
Khi tìm trong cơ sở dữ liệu, lệnh wp db search "script" hoặc tìm theo tên miền lạ mà bạn đã ghi lại khi tái hiện chuyển hướng sẽ cho kết quả nhanh nhất. Sau khi sửa, xoá toàn bộ bộ nhớ đệm của plugin, của máy chủ và của CDN, nếu không trang cũ có chứa mã độc vẫn tiếp tục được phục vụ.
Khoá cửa hậu và chặn tái nhiễm
Đổi khoá bí mật trong wp-config.php. Thay bộ khoá và muối (AUTH_KEY và các hằng số đi kèm) bằng giá trị mới để mọi phiên đăng nhập cũ, kể cả phiên của kẻ xâm nhập, mất hiệu lực ngay.
Chặn chạy PHP trong thư mục tải lên. Thêm quy tắc ở máy chủ web để không thực thi tệp PHP trong wp-content/uploads. Dù sau này có ai tải được tệp lên, tệp đó cũng không chạy.
Tắt trình sửa tệp trong trang quản trị. Đặt hằng số DISALLOW_FILE_EDIT bằng true trong wp-config.php để tài khoản quản trị bị lộ không thể sửa mã chủ đề và plugin ngay từ trình duyệt.
Cập nhật và rút gọn. Cập nhật lõi, plugin, chủ đề lên bản mới; gỡ những gì không dùng. Phần lớn sự cố bắt đầu từ một plugin cũ có lỗ hổng đã được công bố.
Quyền tệp hợp lý. Thư mục thường để 755, tệp 644, wp-config.php chặt hơn nếu hosting cho phép. Tránh 777 ở bất kỳ đâu.
Kiểm cả crontab của tài khoản hosting. Một tác vụ định kỳ ở cấp hệ thống có thể tải lại mã độc mỗi giờ; nếu thấy dòng lạ gọi tới địa chỉ ngoài, xoá và ghi lại.
Kiểm lại sau khi dọn và theo dõi vài tuần
Dọn xong, hãy tái hiện lại đúng các điều kiện đã làm lúc phát hiện: điện thoại ẩn danh, mạng di động, bấm từ kết quả tìm kiếm, và lệnh curl giả lập điện thoại kèm Referer. Thử nhiều trang, nhiều lần, từ nhiều mạng. Chỉ khi tất cả đều trả về đúng nội dung của bạn mới gỡ trang bảo trì.
Trong hai đến bốn tuần sau đó, chạy lại verify-checksums cho lõi và plugin mỗi vài ngày, theo dõi tệp mới xuất hiện trong thư mục tải lên, và đọc nhật ký truy cập tìm yêu cầu POST lạ tới tệp PHP không thuộc WordPress. Nếu chuyển hướng quay lại, nghĩa là còn một cửa hậu hoặc điểm xâm nhập ban đầu chưa được vá, thường là plugin có lỗ hổng hoặc mật khẩu bị lộ ở nơi khác.
Khi site đã sạch ổn định, mới gửi yêu cầu xem xét lại trong Google Search Console nếu site từng bị gắn cảnh báo. Cuối cùng, ghi lại sự cố: thời điểm, cách phát hiện, điểm xâm nhập, những gì đã thay. Bản ghi này giúp lần sau phản ứng nhanh hơn nhiều.
Những sai lầm làm việc dọn dẹp thất bại
Xoá tệp trước khi sao lưu. Mất bằng chứng thì không biết kẻ xâm nhập vào bằng đường nào, và nếu lỡ xoá nhầm tệp cấu hình hay ảnh của khách thì không có đường lui.
Chỉ xoá đoạn mã chuyển hướng nhìn thấy. Đoạn chuyển hướng chỉ là phần nổi. Cửa hậu cho phép chèn lại nó thường nằm ở tệp khác, tên vô hại, và chỉ hiện khi bạn tìm có hệ thống.
Đổi mật khẩu trên chính máy đang nghi nhiễm. Nếu mật khẩu bị lộ do phần mềm đánh cắp trên máy cá nhân, đổi mật khẩu từ máy đó là đưa mật khẩu mới cho kẻ xấu. Hãy dùng thiết bị khác và quét máy cũ.
Quên bộ nhớ đệm. Mã đã sạch nhưng trang cũ vẫn nằm trong bộ nhớ đệm của plugin, của máy chủ, của CDN, khiến bạn tưởng dọn chưa xong rồi sửa lung tung thêm.
Không tìm điểm xâm nhập ban đầu. Dọn sạch mà plugin có lỗ hổng vẫn còn nguyên thì chỉ là chờ lần nhiễm tiếp theo, thường theo đúng một kịch bản cũ.
Câu hỏi thường gặp
Dùng plugin bảo mật quét là đủ để gỡ mã độc chuyển hướng không?
Plugin quét giúp phát hiện nhanh nhưng không đủ một mình. Mã độc mới hoặc bị làm rối có thể lọt, và plugin chạy bên trong WordPress đã bị xâm nhập thì kết quả của nó không hoàn toàn đáng tin. Kết hợp quét với thay lõi, thay plugin bằng bản gốc và đọc thủ công tệp nghi vấn.
Khôi phục bản sao lưu cũ có nhanh hơn không?
Nhanh hơn nếu bạn chắc bản sao lưu có từ trước khi bị xâm nhập. Nhưng điểm yếu ban đầu vẫn còn trong bản cũ, nên sau khi khôi phục phải cập nhật, đổi mật khẩu và khoá khoá bí mật ngay, nếu không sẽ bị nhiễm lại theo cùng một đường.
Không có WP-CLI thì làm các bước này thế nào?
Tải bộ cài WordPress cùng phiên bản về máy, chép đè thư mục wp-admin và wp-includes qua SFTP, tải lại từng plugin từ nơi cung cấp. Phần cơ sở dữ liệu làm qua công cụ quản trị cơ sở dữ liệu của hosting bằng câu lệnh tìm kiếm. Chậm hơn nhưng kết quả tương đương.
Có cần xoá hết tài khoản người dùng không?
Không cần xoá tài khoản thật, nhưng phải xoá tài khoản lạ, buộc mọi người đổi mật khẩu và đổi bộ khoá bí mật để đăng xuất tất cả. Kiểm cả vai trò của từng tài khoản, vì kẻ xâm nhập đôi khi nâng một tài khoản cũ lên quản trị thay vì tạo mới.
Sau bao lâu thì có thể yên tâm site đã sạch?
Không có mốc cố định. Nếu sau vài tuần theo dõi không có tệp lạ mới, kiểm tổng định kỳ vẫn sạch và không ai báo chuyển hướng, khả năng cao đã xong. Việc theo dõi định kỳ nên giữ lâu dài như một thói quen vận hành.
Khi nào nên thuê người chuyên dọn site?
Khi site có dữ liệu khách hàng hoặc giao dịch, khi bạn đã dọn hai lần mà vẫn tái nhiễm, hoặc khi không đủ quyền truy cập máy chủ. Người chuyên dọn thường tìm được điểm xâm nhập ban đầu, thứ mà dọn bề mặt hay bỏ sót.