Nếu bạn giữ cả thuong-hieu.vn và thuonghieu.vn (tên giả định), hãy chọn một bản làm địa chỉ chính, thường là bản khách gõ tự nhiên nhất, và cho bản còn lại chuyển hướng 301 về đó, giữ nguyên đường dẫn. Hai bản không nên cùng hiện site, và quy tắc chuyển hướng phải chỉ đụng vào phần tên miền, không đụng vào dấu gạch ngang trong đường dẫn trang.
Câu chuyện thường bắt đầu từ một cuộc gọi: khách nghe nhân viên đọc tên miền nhưng không biết có gạch ngang hay không, gõ sai, rơi vào trang của người khác. Bài này bàn cách chọn bản chính, các quy tắc kỹ thuật của dấu gạch ngang mà người cấu hình cần biết, mẫu chuyển hướng an toàn và cách ghi tên trên ấn phẩm để khách ít gõ nhầm. Phần nên hay không nên dùng gạch ngang khi đặt tên từ đầu đã có ở các trang chuyên về tên miền; ở đây giả định bạn đã có cả hai bản.
Vì sao doanh nghiệp hay phải giữ cả hai bản
Tên thương hiệu tiếng Việt thường gồm hai ba âm tiết. Viết liền thì khó đọc bằng mắt, như thuonghieuxanh; viết có gạch ngang thì rõ hơn, như thuong-hieu-xanh, nhưng khi đọc miệng phải nói thêm chữ "gạch ngang" và khách rất hay bỏ qua. Kết quả là doanh nghiệp chọn một bản để dùng, rồi sớm hay muộn phát hiện có khách gõ bản kia. Nếu bản kia đang trống, đối thủ hoặc kẻ mạo danh có thể đăng ký mất.
Thêm một nguồn nhầm lẫn khác là dấu gạch dưới. Nhiều người dùng mạng xã hội quen tên tài khoản có gạch dưới và gõ luôn vào thanh địa chỉ. Tên miền không cho phép gạch dưới ở phần tên máy chủ, nên bản đó không đăng ký được và cũng không cần lo; nhưng nó nhắc bạn rằng khách không phân biệt các dấu nối như người làm kỹ thuật.
Vì vậy giữ cả hai bản là quyết định hợp lý với tên nhiều âm tiết. Điều quan trọng là quyết rõ bản nào là địa chỉ thật, và mọi thứ khác chỉ là lối vào phụ. Nửa vời, để cả hai cùng hiện site, mới là chỗ sinh ra rắc rối về trùng lặp nội dung, cookie và đường dẫn lẫn lộn.
Chọn bản nào làm chính
Không có quy tắc chung rằng bản có gạch hay không gạch tốt hơn cho máy tìm kiếm. Quyết định nên dựa vào thói quen của khách và lịch sử của từng bản.
| Tình huống | Nên chọn làm chính | Lý do |
|---|---|---|
| Một bản đã chạy site nhiều năm, có thứ hạng và liên kết | Bản đã chạy | Đổi bản chính là một lần chuyển site thu nhỏ, có rủi ro dao động thứ hạng |
| Cả hai đều mới, tên ngắn hai âm tiết | Thường là bản không gạch | Ngắn, đọc miệng không cần thêm chữ, khách gõ tự nhiên |
| Cả hai đều mới, tên dài ba bốn âm tiết dễ đọc sai nghĩa | Có thể là bản có gạch | Gạch ngang tách âm tiết, tránh đọc ghép ra nghĩa khác |
| Tên trùng với tài khoản mạng xã hội đang dùng | Bản giống tài khoản nhất | Khách đã quen nhìn đúng dạng đó |
| Logo, bao bì đã in sẵn một dạng | Dạng đã in | Ấn phẩm đã phát hành không thu hồi được |
Một cách thử nhanh, không tốn kém: đọc tên cho năm người không biết trước, bảo họ gõ vào điện thoại, xem họ gõ bản nào. Cách thử thô này thường nói nhiều hơn mọi lập luận về thẩm mỹ. Nhật ký máy chủ sau vài tháng sẽ cho bạn câu trả lời chính xác hơn, khi đã thấy bản phụ được gõ bao nhiêu lần.
Quy tắc kỹ thuật của dấu gạch ngang mà người cấu hình cần biết
Không đứng đầu hay cuối một nhãn. Mỗi phần giữa hai dấu chấm của tên miền gọi là một nhãn; nhãn không được bắt đầu hoặc kết thúc bằng gạch ngang. Tên như -thuonghieu.vn không tồn tại, nên không cần lo chuyển hướng cho nó.
Hai gạch liền nhau ở vị trí ba và bốn là vùng dành riêng. Dạng có hai gạch ngang ở vị trí thứ ba và thứ tư được dành cho các nhãn mã hoá, phổ biến nhất là tiền tố xn-- của tên miền có dấu sau khi chuyển sang punycode. Một tên trông có vẻ "lạ" bắt đầu bằng xn-- trong nhật ký thường chính là tên tiếng Việt có dấu của bạn.
Gạch dưới không dùng trong tên máy chủ. Gạch dưới chỉ xuất hiện ở một số loại bản ghi DNS đặc biệt, như bản ghi phục vụ xác minh hay dịch vụ, không phải ở tên khách gõ vào trình duyệt.
Độ dài mỗi nhãn tối đa 63 ký tự. Gạch ngang tính là một ký tự. Tên dài nhiều âm tiết có gạch có thể chạm giới hạn này sớm hơn bạn nghĩ, nhất là khi ghép thêm tên miền phụ.
Tên miền không phân biệt hoa thường. Thuong-Hieu.vn và thuong-hieu.vn là một; quy tắc so khớp trong cấu hình nên đặt cờ không phân biệt hoa thường để khỏi sót.
Mẫu chuyển hướng an toàn cho hai bản
Ví dụ giả định: chính là https://thuonghieu.vn, phụ là thuong-hieu.vn cùng dạng www. Cấu hình chỉ xét tên máy chủ, giữ đường dẫn nguyên văn. Mỗi dòng là một mục, thử trên môi trường thử trước:
- nginx: server { listen 80; listen 443 ssl; server_name thuong-hieu.vn www.thuong-hieu.vn; return 301 https://thuonghieu.vn$request_uri; }, kèm chứng chỉ phủ cả hai dạng của tên phụ.
- Apache: RewriteCond %{HTTP_HOST} ^(www\.)?thuong-hieu\.vn$ [NC] rồi RewriteRule ^(.*)$ https://thuonghieu.vn/$1 [R=301,L]. Dấu chấm trong tên phải thoát bằng dấu gạch chéo ngược, còn gạch ngang ngoài ngoặc vuông không cần thoát.
- Không dùng quy tắc kiểu "bỏ mọi dấu gạch ngang trong địa chỉ" để chuyển bản có gạch về bản không gạch. Quy tắc đó cắt luôn gạch ngang trong đường dẫn, biến trang /bao-hanh thành /baohanh, và mọi trang sâu đều thành 404.
- Nếu site chính chạy hệ quản trị nội dung, đặt địa chỉ gốc trong cài đặt đúng là bản chính, nếu không phần mềm có thể tự sinh đường dẫn theo bản phụ và tạo chuyển hướng ngược.
- Kiểm bằng curl -sI https://www.thuong-hieu.vn/bao-hanh: phải ra một 301, Location là https://thuonghieu.vn/bao-hanh, đường dẫn còn nguyên gạch ngang.
Lỗi cắt gạch ngang trong đường dẫn ở dòng thứ ba nghe có vẻ hiếm nhưng thực tế gặp khá thường, vì người viết quy tắc nghĩ đến tên miền mà biểu thức lại áp lên cả địa chỉ. Luôn tách điều kiện về tên máy chủ ra khỏi phần đường dẫn.
Ghi tên trên ấn phẩm và khi đọc qua điện thoại
Chuyển hướng lo phần kỹ thuật, nhưng giảm số người gõ nhầm từ đầu vẫn tốt hơn. Trên danh thiếp, bao bì, biển quảng cáo, chỉ in bản chính, đừng in cả hai vì khách sẽ băn khoăn bản nào thật. Nếu bản chính có gạch, có thể in đậm hoặc giãn khoảng quanh dấu gạch để mắt khách thấy rõ. Nếu bản chính không gạch nhưng tên dài, có thể viết hoa chữ đầu mỗi âm tiết khi in, ví dụ ThuongHieuXanh.vn, vì tên miền không phân biệt hoa thường nên khách gõ thế nào cũng đúng.
Với nhân viên trực điện thoại và tư vấn, soạn sẵn một câu đọc chuẩn, ví dụ "thương hiệu viết liền, không dấu, chấm vê en", và nhắc họ đọc chậm. Gửi kèm tin nhắn có tên miền sau cuộc gọi là cách chắc nhất; khách dán lại thay vì gõ. Với email, dặn nhân viên ký đúng bản chính trong chữ ký, vì thư là nơi khách sao chép tên miền nhiều nhất.
Cuối cùng, mọi nơi bạn tự kiểm soát, như trang mạng xã hội, hồ sơ trên bản đồ, gian hàng trên sàn, đều nên trỏ thẳng về bản chính chứ không về bản phụ. Mỗi liên kết trỏ về bản phụ là một bước chuyển hướng thừa mà bạn hoàn toàn tránh được.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Cả hai bản cùng hiện site. Thêm khối chuyển hướng riêng cho bản phụ, gỡ bản phụ khỏi danh sách tên của khối site chính.
Bản phụ chỉ chuyển ở http. Người làm quên khối 443 nên ai gõ https vào bản phụ gặp lỗi chứng chỉ. Bổ sung chứng chỉ và khối https.
Đổi bản chính mà không lập bảng kiểm. Liên kết nội bộ, sơ đồ trang, thẻ canonical vẫn trỏ bản cũ, tạo chuỗi chuyển hướng ngay trong site. Rà và sửa hết sang bản mới.
Để bản phụ hết hạn. Bản phụ ít được nhìn tới nên hay bị quên gia hạn. Gộp hạn gia hạn của cả hai bản về cùng một tài khoản và cùng một lịch nhắc.
Chuyển hướng bằng JavaScript hoặc thẻ meta refresh. Một số người dựng bản phụ thành trang trắng có đoạn mã đẩy khách đi sau một giây. Cách này chậm, không chạy khi trình duyệt chặn mã, và không rõ ràng với máy tìm kiếm bằng 301 trên máy chủ. Chỉ dùng khi thật sự không có quyền cấu hình máy chủ hay CDN.
Quy tắc chuyển hướng nằm trong mã ứng dụng. Viết chuyển hướng tên miền trong mã PHP của site khiến mọi lượt vào bản phụ phải khởi động cả ứng dụng, và khi ứng dụng lỗi thì chuyển hướng cũng chết theo. Đặt ở tầng máy chủ web hoặc CDN nhẹ và bền hơn.
Theo dõi bản phụ sau khi chuyển hướng
Ba tháng đầu sau khi bật chuyển hướng là lúc nên nhìn số liệu kỹ nhất. Nhật ký truy cập của khối server bản phụ cho biết mỗi ngày có bao nhiêu lượt, vào những đường dẫn nào, từ đâu tới. Nếu lượt vào bản phụ chủ yếu vào trang chủ, khách đang gõ tay sau khi nghe hoặc nhìn thấy tên ở đâu đó. Nếu lượt vào rơi vào các trang sâu, có ai đó, có thể là một đối tác hay một bài báo cũ, đang dẫn liên kết tới bản phụ; tìm ra và nhờ họ sửa sang bản chính sẽ bớt một bước chuyển hướng.
Trong công cụ quản trị của máy tìm kiếm, nếu bạn đã xác minh cả hai bản, mục báo cáo về trang được lập chỉ mục của bản phụ nên giảm dần về gần không. Nếu sau vài tháng vẫn còn nhiều trang của bản phụ nằm trong chỉ mục, kiểm lại xem có trang nào của bản phụ trả 200 thay vì 301 hay không, thường là do một khối cấu hình bị sót cho dạng www hoặc cho cổng https.
Câu hỏi thường gặp
Máy tìm kiếm có phân biệt tên có gạch và không gạch khi xếp hạng không?
Có, chúng là hai tên miền khác nhau. Nhưng khi bản phụ chuyển hướng 301 về bản chính, máy tìm kiếm hiểu bản phụ là bí danh và tập trung tín hiệu vào bản chính. Không có bằng chứng đáng tin rằng dấu gạch ngang tự nó làm tăng hay giảm thứ hạng.
Có nên mua thêm bản có hai gạch ngang hay gạch ở chỗ khác không?
Thường không cần. Khách gõ nhầm chủ yếu ở việc có hay không có gạch giữa các âm tiết chính. Các biến thể gạch ở vị trí lạ hiếm khi được gõ; nhật ký máy chủ của bản phụ sẽ cho bạn biết có cần thêm hay không.
Có thể dùng thẻ canonical thay cho chuyển hướng giữa hai bản không?
Có thể như giải pháp tạm, nhưng canonical chỉ là gợi ý cho máy tìm kiếm và không giải quyết cookie, đường dẫn trộn lẫn hay khách chia sẻ bản phụ. Chuyển hướng 301 vừa rõ với máy tìm kiếm vừa đưa khách về đúng một địa chỉ.
Email có cần chạy trên cả hai bản không?
Không bắt buộc. Nhiều doanh nghiệp chỉ dùng email trên bản chính và cấu hình bản phụ nhận rồi chuyển tiếp thư, phòng khi khách gõ nhầm. Nếu bản phụ không nhận thư, nên khai báo rõ bằng bản ghi xác thực để kẻ xấu khó mạo danh tên đó gửi thư.
Đổi bản chính từ có gạch sang không gạch thì giữ chuyển hướng bao lâu?
Khuyến nghị phổ biến là giữ lâu dài, ít nhất nhiều năm, và giữ luôn tên cũ không thả. Liên kết ngoài, dấu trang của khách và ấn phẩm đã in vẫn trỏ về bản cũ rất lâu sau khi bạn đổi.