Mỗi tên miền có ít nhất bốn cách gõ: http không www, http có www, https không www, https có www. Sau khi cấu hình đúng, đúng một trong bốn cách trả 200, ba cách còn lại trả 301 thẳng về cách đó trong một bước. Kiểm tra bốn biến thể nghĩa là gửi yêu cầu cho cả bốn, ghi mã trạng thái và đích của từng cái, rồi so với kỳ vọng. Thiếu một biến thể là đủ để khách hoặc máy tìm kiếm gặp trang lỗi, cảnh báo chứng chỉ, hay hai bản trùng nội dung.
Bài này giả định bạn đã chọn địa chỉ chuẩn (có hay không có www đều được, miễn là nhất quán) và đã cấu hình xong. Việc ở đây là kiểm, không bàn lại nên chọn kiểu nào. Ví dụ dùng tên miền giả định vidu.vn với địa chỉ chuẩn là https không www.
Bảng kết quả mong đợi cho bốn biến thể
Với địa chỉ chuẩn là https://vidu.vn, đây là thứ bạn phải thấy khi chạy curl không có tuỳ chọn đi theo chuyển hướng:
| Biến thể gõ vào | Mã mong đợi | Location mong đợi | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| http://vidu.vn/ | 301 | https://vidu.vn/ | Trả 200 nội dung không mã hoá, hoặc 302 |
| http://www.vidu.vn/ | 301 | https://vidu.vn/ | Đi hai bước: sang https://www.vidu.vn/ rồi mới về https://vidu.vn/ |
| https://www.vidu.vn/ | 301 | https://vidu.vn/ | Lỗi chứng chỉ vì chứng chỉ không phủ www |
| https://vidu.vn/ | 200 | không có | Chuyển ngược sang www, tạo vòng lặp với dòng trên |
Cột Location phải là địa chỉ đầy đủ, đúng giao thức https và đúng dạng chuẩn. Nếu bạn chọn địa chỉ chuẩn có www, đảo cột này lại: ba biến thể về https://www.vidu.vn/ và chỉ dòng đó trả 200.
Dòng thứ hai là lỗi phổ biến nhất. Nó không làm hỏng trang, khách vẫn tới đích, nên ít ai để ý. Nhưng đó là hai bước thay vì một, và bước đầu thường do một lớp làm (ép https) còn bước sau do lớp khác làm (bỏ www). Muốn gộp thành một bước, quy tắc ép https phải biết luôn địa chỉ chuẩn là gì thay vì chỉ thay chữ http bằng https.
Bộ lệnh kiểm cả bốn biến thể trong một lần
Gõ từng địa chỉ thì lâu và dễ sót. Trên macOS hoặc Linux, bạn gom bốn biến thể vào một vòng lặp ngắn trong cửa sổ dòng lệnh; mỗi dòng dưới đây gõ liền nhau thành một lệnh:
- for u in http://vidu.vn/ http://www.vidu.vn/ https://www.vidu.vn/ https://vidu.vn/; do
- echo "$u $(curl -s -o /dev/null -w "%{http_code} %{redirect_url}" "$u")";
- done
Kết quả là bốn dòng, mỗi dòng gồm địa chỉ đã gõ, mã trạng thái và đích của bước kế tiếp. Đặt bốn dòng này cạnh bảng kỳ vọng ở trên là thấy ngay dòng nào lệch. Trên Windows, bạn chạy bốn lệnh curl riêng, mỗi lệnh một biến thể, cũng cho kết quả tương tự.
Đừng dừng ở trang chủ. Chạy lại vòng lặp với một trang con, chẳng hạn /gioi-thieu, và một địa chỉ có tham số, chẳng hạn /tim-kiem?q=ao. Nhiều cấu hình chỉ viết quy tắc cho trang chủ, hoặc viết quy tắc làm rơi đường dẫn, đưa mọi trang con về trang chủ. Kết quả đúng là đích giữ nguyên đường dẫn và tham số, chỉ đổi giao thức và tên miền.
Những điều bảng kết quả không tự nói ra
Biến thể www phải tồn tại trong DNS. Nếu tên www.vidu.vn không có bản ghi DNS nào, curl báo không phân giải được tên miền thay vì in mã trạng thái. Không có lỗi chuyển hướng nào ở đây cả, mà là khách gõ www sẽ không vào được. Thêm bản ghi cho www rồi mới cấu hình chuyển hướng cho nó.
Chứng chỉ phải phủ đủ tên. Để https://www.vidu.vn/ trả được 301, máy chủ phải bắt tay TLS thành công cho tên www trước đã. Chứng chỉ chỉ cấp cho vidu.vn sẽ làm trình duyệt hiện cảnh báo ngay, trước khi kịp nhận lệnh chuyển hướng. Khi curl báo lỗi chứng chỉ ở biến thể này, lỗi nằm ở chứng chỉ, không ở quy tắc.
Cổng 80 trả 200 là chưa xong. Một số site lên https rồi nhưng cổng 80 vẫn phục vụ nguyên trang qua http. Khách gõ không có https vẫn xem được, nên chủ site tưởng ổn. Thực tế đó là một bản trùng, không mã hoá, máy tìm kiếm có thể ghi nhận riêng. Kết quả đúng ở cổng 80 luôn là 301.
HSTS che mất biến thể http trên trình duyệt. Nếu site đã gửi tiêu đề HSTS, trình duyệt từng ghé thăm sẽ tự đổi http thành https trước khi gửi, nên bạn không thấy máy chủ trả gì cho http. Kiểm biến thể http luôn bằng curl hoặc trình duyệt chưa từng vào site.
Kết quả qua CDN và trên máy chủ gốc có thể khác. Khi tên miền đi qua CDN, phản hồi bạn nhận đến từ CDN. Quy tắc ở CDN có thể đúng trong khi máy chủ gốc sai, hoặc ngược lại. Ghi rõ đang kiểm đường nào, và kiểm cả hai khi có thay đổi lớn.
Quy trình kiểm sau mỗi lần đổi cấu hình tên miền
Bốn biến thể nên được kiểm lại mỗi khi bạn đổi chứng chỉ, chuyển hosting, bật tắt CDN, hoặc sửa tệp cấu hình máy chủ. Trình tự gợi ý:
- Ghi lại kết quả bốn biến thể trước khi sửa, để có mốc so sánh.
- Sửa cấu hình, nạp lại máy chủ web hoặc lưu quy tắc trên CDN.
- Chạy lại vòng lặp cho trang chủ, một trang con, một địa chỉ có tham số. Tổng cộng mười hai dòng kết quả.
- So từng dòng với bảng kỳ vọng. Mọi biến thể không chuẩn phải là 301, đích là địa chỉ chuẩn đầy đủ, giữ đường dẫn và tham số.
- Chạy lại với tuỳ chọn đi theo chuyển hướng cho từng biến thể, đếm số bước. Mỗi biến thể tối đa một bước là đạt.
- Kiểm chứng chỉ của cả tên có www và không www, xem hạn còn bao lâu.
- Ghi kết quả sau khi sửa vào cùng chỗ với kết quả trước khi sửa, kèm ngày giờ và người thực hiện.
Quy trình này tốn khoảng mười phút cho một tên miền. Với site có nhiều tên miền phụ (blog, cửa hàng, trang tài liệu), mỗi tên miền phụ cũng có biến thể http và https riêng cần kiểm, nhưng thường không có biến thể www.
Kiểm địa chỉ chuẩn có khớp với thẻ canonical, sơ đồ trang và liên kết nội bộ
Chuyển hướng chỉ là một trong bốn tín hiệu cho biết đâu là địa chỉ chuẩn. Ba tín hiệu còn lại nằm trong chính site: thẻ canonical trong mã trang, các địa chỉ liệt kê trong sơ đồ trang (sitemap), và các liên kết nội bộ giữa các trang. Khi bốn tín hiệu nói cùng một điều, máy tìm kiếm chọn đúng địa chỉ bạn muốn. Khi chúng nói khác nhau, chẳng hạn chuyển hướng về không www mà canonical lại ghi có www, máy tìm kiếm phải tự đoán.
Cách kiểm thủ công gọn nhất là lấy mã trang của địa chỉ chuẩn rồi lọc dòng canonical: curl -s https://vidu.vn/gioi-thieu | grep -i canonical. Địa chỉ trong thẻ phải đúng giao thức https, đúng dạng có hay không có www như địa chỉ chuẩn. Tương tự, tải sơ đồ trang bằng curl -s https://vidu.vn/sitemap.xml | head -40 và xem các dòng địa chỉ có cùng dạng không; một sơ đồ trang còn liệt kê địa chỉ http hay địa chỉ có www là sơ đồ trang đang mời máy tìm kiếm đi vào chuyển hướng.
Với liên kết nội bộ, mở vài trang quan trọng, tìm trong mã trang các liên kết trỏ về chính tên miền. Liên kết còn ghi http hoặc ghi dạng www cũ không làm hỏng trang vì chuyển hướng sẽ đưa khách tới đúng chỗ, nhưng mỗi cú bấm thêm một bước chuyển hướng không cần thiết. Sửa trong nội dung hoặc trong cài đặt địa chỉ site của hệ quản trị nội dung là hết.
Đặt lịch kiểm định kỳ thay vì chờ khách báo
Bốn biến thể đúng hôm nay chưa chắc đúng tháng sau. Chứng chỉ có thể hết hạn ở tên www vì quy trình gia hạn tự động chỉ được cấu hình cho tên chính. Một lần cập nhật bảng điều khiển hosting có thể ghi đè tệp cấu hình. Một người trong đội có thể tắt quy tắc ở CDN để thử nghiệm rồi quên bật lại. Không ai biết cho đến khi khách báo, mà khách thường không báo, họ chỉ rời đi.
Cách rẻ nhất là biến vòng lặp kiểm ở trên thành một tệp lệnh nhỏ chạy theo lịch, mỗi ngày một lần, trên một máy luôn bật như máy chủ quản trị hay máy chủ thử nghiệm. Tệp lệnh so kết quả với bảng kỳ vọng và chỉ gửi thông báo khi có dòng lệch: một biến thể trả 200 thay vì 301, một đích sai dạng, một lỗi chứng chỉ. Không có gì lệch thì im lặng, để thông báo khi đến thật sự được đọc.
Nếu bạn quản lý nhiều tên miền, giữ bảng kỳ vọng ở một tệp riêng, mỗi dòng một tên miền cùng địa chỉ chuẩn của nó. Khi thêm tên miền mới, chỉ cần thêm một dòng. Kết quả mỗi ngày nên lưu lại vài tuần, để khi có sự cố bạn biết nó bắt đầu từ hôm nào và đối chiếu được với lịch thay đổi cấu hình.
Tình huống mẫu: một site đạt ba trên bốn biến thể
Ví dụ giả định: cửa hàng trực tuyến vidu.vn vừa chuyển sang hosting mới. Chủ site gõ thử trên trình duyệt thấy mọi thứ chạy bình thường. Khi chạy vòng lặp, kết quả cho thấy http://vidu.vn/ trả 301 về https://vidu.vn/, https://www.vidu.vn/ trả 301 về https://vidu.vn/, https://vidu.vn/ trả 200. Riêng http://www.vidu.vn/ trả 200, kèm nguyên nội dung trang chủ.
Lý do là trên hosting mới, quy tắc ép https chỉ được viết cho tên không www, còn khối cấu hình cho www chỉ xử lý cổng 443. Yêu cầu tới www qua cổng 80 rơi vào một khối mặc định trả nguyên trang. Trình duyệt của chủ site không gặp vì đã nhận HSTS từ hosting cũ, luôn tự lên https. Khách mới bấm vào một liên kết cũ dạng http có www trên một diễn đàn sẽ xem trang không mã hoá.
Sửa một quy tắc cho tên www ở cổng 80 là xong, nhưng phải có bảng bốn biến thể mới phát hiện được. Bài học chung: trình duyệt của người quản trị là nơi tệ nhất để kiểm chuyển hướng, vì nó mang theo trí nhớ của mọi lần cấu hình trước. Cũng nên kiểm cả dạng chữ hoa như VIDU.VN: tên miền không phân biệt hoa thường nên kết quả phải giống hệt, còn đường dẫn phía sau thì có thể phân biệt tuỳ máy chủ.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn địa chỉ chuẩn có www hay không có www?
Cả hai đều hợp lệ về kỹ thuật và về tìm kiếm. Điều quan trọng là chọn một và nhất quán: chuyển hướng, thẻ canonical, sơ đồ trang và liên kết nội bộ đều dùng cùng một dạng. Một số đội chọn www khi dự định dùng nhiều tên miền phụ hoặc CDN, nhưng đó là cân nhắc vận hành, không phải luật.
Có cần kiểm bốn biến thể cho từng trang con không?
Không cần kiểm từng trang, nhưng nên kiểm ít nhất trang chủ, một trang con sâu vài cấp và một địa chỉ có tham số. Ba mẫu đó đủ phát hiện lỗi làm rơi đường dẫn, rơi tham số hoặc chỉ viết quy tắc cho trang chủ. Khi đổi tên miền, kiểm thêm theo danh sách các trang quan trọng.
Biến thể www trả lỗi không phân giải được thì phải làm gì?
Thêm bản ghi DNS cho www, thường là CNAME trỏ về tên chính hoặc bản ghi A cùng địa chỉ IP. Sau đó cấu hình máy chủ hoặc CDN để tên www trả 301 về địa chỉ chuẩn, và cấp chứng chỉ phủ cả tên www. Thiếu bất kỳ bước nào trong ba bước, biến thể này vẫn hỏng.
Vì sao trình duyệt của mình luôn vào đúng nhưng curl báo cổng 80 trả 200?
Có thể trình duyệt đã nhận tiêu đề HSTS hoặc nhớ một chuyển hướng 301 cũ, nên tự lên https mà không hỏi máy chủ. curl không có trí nhớ đó nên thấy đúng thứ máy chủ trả cho http. Tin kết quả của curl và sửa cấu hình cổng 80.
Chuyển hướng hai bước giữa các biến thể có ảnh hưởng gì không?
Khách vẫn tới đích, nhưng mỗi bước thêm một vòng hỏi đáp, chậm hơn trên mạng di động. Bước đầu đi qua http cũng là một bước không mã hoá. Máy tìm kiếm thường đi theo được vài bước, nhưng khuyến nghị phổ biến vẫn là gộp về một bước để gọn và dễ bảo trì.