Một thương hiệu nhỏ và vừa ở Việt Nam thường chỉ cần giữ thêm một nhóm tên rất gọn: các đuôi quốc gia sát tên chính, dạng có hoặc không gạch ngang nếu tên nhiều âm tiết, và vài biến thể gõ sai khách hay mắc nhất. Tất cả đều chuyển hướng 301 về tên chính. Mua thêm ngoài nhóm đó nên có lý do cụ thể, vì mỗi tên là một khoản gia hạn, một mục trong chứng chỉ, một chỗ phải kiểm.
Bài này đặt các loại tên thêm theo thứ tự ưu tiên, giải thích vì sao, và nói rõ những gì mua tên miền không làm được. Phần cuối là danh sách việc cần chuẩn bị trước khi bấm mua, để tên mới đi vào điểm chuyển hướng của bạn ngay từ ngày đầu thay vì nằm ở trang đỗ của nhà đăng ký. Bài không nêu giá, vì giá thay đổi theo đuôi, nhà đăng ký và thời điểm.
Bốn mức ưu tiên
Bảng gom các loại tên thêm theo mức ưu tiên cho một thương hiệu hoạt động chủ yếu trong nước. Doanh nghiệp bán ra nước ngoài nên đẩy nhóm đuôi quốc tế lên cao hơn.
| Mức | Loại tên | Vì sao |
|---|---|---|
| Phải có | Các đuôi quốc gia sát tên chính: .vn và .com.vn nếu tên chính là một trong hai; .com nếu tên chính là .vn | Khách hay gõ nhầm đuôi; kẻ mạo danh hay chọn đuôi sát nhất |
| Phải có | Dạng có hoặc không gạch ngang với tên nhiều âm tiết | Khách nghe đọc tên không biết có gạch hay không |
| Nên có | Hai ba biến thể gõ sai phổ biến nhất của tên chính | Đón khách gõ nhầm, chặn tên giả dễ lừa nhất |
| Nên có | Tên của sản phẩm hoặc dịch vụ chủ lực nếu nó được gọi như một thương hiệu riêng | Khách có thể tìm thẳng tên sản phẩm |
| Tuỳ | Đuôi chung mới như .shop, .store, .online, .app | Chỉ khi có kế hoạch dùng hoặc tên rất dễ bị giả trên đuôi đó |
| Tuỳ | Đuôi quốc gia của thị trường xuất khẩu | Khi thật sự bán hàng hoặc có đối tác ở nước đó |
| Không cần | Hàng trăm biến thể, mọi đuôi, các tên ghép từ chê bai | Không chặn hết được, chi phí và công quản lý tăng nhanh hơn lợi ích |
Thứ tự trong bảng dựa trên một câu hỏi: nếu người khác giữ tên này, khách của bạn có dễ bị nhầm không. Tên càng dễ nhầm với tên chính, càng nên nằm trong tay bạn. Tên chỉ có liên quan lỏng lẻo thì để người khác giữ cũng ít khi gây hại. Câu hỏi này cũng giúp bạn từ chối những lời chào mua cả gói hàng chục đuôi: phần lớn các đuôi trong gói không ai gõ nhầm, và không đuôi nào trong đó giúp đón thêm khách nếu bạn không chuyển hướng chúng về site chính.
Nhóm phải có: đuôi sát và dạng gạch ngang
Khách Việt Nam thường gõ đuôi theo thói quen chứ không theo trí nhớ. Người quen .com.vn sẽ gõ .com.vn, người quen .com sẽ gõ .com, bất kể bạn in đuôi gì trên danh thiếp. Vì vậy đuôi sát tên chính là lối vào bị gõ nhầm nhiều nhất. Nó cũng là đuôi kẻ mạo danh hay chọn nhất khi dựng trang giả, vì trông gần như thật trên thanh địa chỉ điện thoại, nơi phần đuôi dễ bị khuất.
Dạng gạch ngang quan trọng với tên tiếng Việt viết liền từ hai âm tiết trở lên. Khi nhân viên đọc tên qua điện thoại, khách không thấy chữ, chỉ nghe, và không biết có gạch hay không. Giữ cả hai dạng rồi cho dạng phụ chuyển hướng về dạng chính giải quyết hoàn toàn chuyện này.
Nhóm phải có thường chỉ gồm hai đến bốn tên. Đây là phần nên mua ngay khi đăng ký tên chính, vì càng để lâu, nguy cơ có người khác giữ trước càng lớn, đặc biệt khi thương hiệu bắt đầu được biết tới qua quảng cáo hay báo chí.
Với tên chính đã là .com, câu hỏi ngược lại: có cần .vn không. Với doanh nghiệp bán hàng trong nước, câu trả lời thường là có, vì .vn là đuôi khách Việt Nam quen nhìn thấy và là đuôi kẻ mạo danh nhắm tới khi muốn trông giống một doanh nghiệp trong nước. Đuôi .vn có quy định đăng ký riêng do cơ quan quản lý tên miền quốc gia ban hành; kiểm điều kiện hiện hành trước khi mua.
Nhóm nên có và nhóm tuỳ: chọn có căn cứ
Biến thể gõ sai: chọn theo bàn phím điện thoại. Phần lớn khách gõ trên điện thoại, nơi lỗi hay gặp là chạm nhầm phím bên cạnh, thiếu một chữ lặp, thừa một chữ lặp. Liệt kê các biến thể kiểu đó cho tên chính, đọc lên xem cái nào nghe hoặc trông gần nhất, chọn hai ba cái. Sau vài tháng, nhật ký của điểm chuyển hướng sẽ cho biết có cần thêm hay không.
Tên sản phẩm chủ lực: chỉ khi khách gọi sản phẩm như một thương hiệu. Nếu khách nói "mua cái X" thay vì "mua của công ty Y", tên X có giá trị riêng. Chuyển hướng tên X về đúng trang sản phẩm X trên site chính, không về trang chủ.
Đuôi chung mới: hỏi xem có kế hoạch dùng không. Các đuôi như .shop hay .online được bán rộng rãi và hay được kẻ giả mạo chọn vì dễ đăng ký. Nếu tên của bạn đã từng bị giả, giữ đuôi đó có lý. Nếu chưa, đây là mục có thể để sau.
Đuôi quốc gia khác: theo thị trường thật. Giữ đuôi của một nước mà bạn không bán hàng ở đó ít khi đem lại gì. Khi bắt đầu xuất khẩu hoặc có đại lý ở nước đó, mua lúc ấy cũng chưa muộn, trừ khi tên rất dễ bị người ở đó đăng ký trước.
Những gì mua tên miền không làm được
Mua thêm tên là biện pháp phòng thủ hữu ích nhưng có giới hạn. Biết trước những giới hạn này để không chi quá tay:
- Không chặn được mọi trang giả. Kẻ mạo danh có thể dùng tên miền phụ của một tên không liên quan, như thuonghieu.ten-khac.com, hoặc đường dẫn dài trên một nền tảng miễn phí. Không có danh sách tên nào phủ hết những dạng đó.
- Không thay cho đăng ký nhãn hiệu. Tên miền là tài sản đăng ký theo nguyên tắc ai nộp trước được trước; quyền đối với nhãn hiệu là chuyện khác và là cơ sở chính khi cần đòi lại một tên bị chiếm. Hỏi người có chuyên môn về sở hữu trí tuệ nếu bạn chưa đăng ký nhãn hiệu.
- Không thay cho giám sát. Theo dõi định kỳ các tên mới đăng ký giống tên bạn, các trang giả trên mạng xã hội, các thư mạo danh vẫn cần thiết, vì kẻ xấu sẽ chọn đúng những biến thể bạn chưa mua.
- Không tự chuyển hướng. Tên mua về mà để ở trang đỗ mặc định chỉ chặn được người khác, không đón được khách. Lợi ích đầy đủ chỉ có khi tên được chuyển hướng 301 về site chính.
- Không tự giữ mãi. Tên quên gia hạn rơi về thị trường, có khi vào tay chính người bạn muốn chặn.
Nói cách khác, mua tên là một lớp trong nhiều lớp. Đặt nó cạnh đăng ký nhãn hiệu, giám sát và quy trình xử lý mạo danh thì có hiệu quả; đứng một mình thì dễ thành khoản chi đều đặn cho cảm giác yên tâm.
Chuẩn bị trước khi bấm mua
Mỗi tên mới nên đi thẳng vào hệ thống chuyển hướng của bạn. Trình tự gợi ý cho một tên, làm tương tự với cả nhóm:
- Dò xem tên còn trống không và đang ở trạng thái nào; khi cần tìm tên miền phù hợp và xem các biến thể còn trống, có thể tra ở Tên Miền Đăng Cấp hoặc trang tra cứu của nhà đăng ký bạn dùng.
- Mua bằng tài khoản công ty, đứng tên pháp nhân công ty, email quản trị là hộp thư chung của bộ phận chứ không phải hộp thư cá nhân của một nhân viên.
- Bật gia hạn tự động, khoá chuyển nhà đăng ký, xác thực hai lớp cho tài khoản.
- Thêm tên vào sổ tên miền: mục đích, mức ưu tiên, đích chuyển hướng, ngày hết hạn.
- Trỏ DNS về điểm chuyển hướng, đặt bản ghi khai báo không gửi thư nếu tên không dùng email.
- Cấp chứng chỉ, thêm dòng vào bảng đích, kiểm bằng curl cả http và https.
Toàn bộ trình tự mất khoảng một buổi cho cả nhóm vài tên nếu điểm chuyển hướng đã sẵn. Nếu chưa có điểm chuyển hướng, đó là lý do tốt để dựng một cái trước khi mua thêm tên. Tên mua trước, chuyển hướng tính sau thường nằm ở trang đỗ nhiều tháng mà không ai để ý.
Xem lại danh sách mỗi năm
Danh sách tên cần giữ thay đổi theo thời gian. Thương hiệu ra sản phẩm mới, bước vào thị trường mới, đổi cách gọi; có tên trở nên quan trọng hơn, có tên hết lý do giữ. Gắn việc xem lại danh sách vào kỳ gia hạn lớn nhất trong năm, đặt nhật ký lượt vào của từng tên cạnh mức ưu tiên ban đầu, rồi quyết giữ, thả hay mua thêm.
Khi thả một tên, nhớ gỡ nó khỏi bảng đích và khỏi chứng chỉ trước, và ghi lý do thả vào sổ. Khi mua thêm, đặt câu hỏi ở đầu bài: nếu người khác giữ tên này, khách của bạn có dễ bị nhầm không. Câu hỏi đó giữ cho danh sách gọn trong nhiều năm.
Cũng nên xem lại ai đang giữ từng tên. Sau vài năm, tên mua rải rác ở nhiều nhà đăng ký, bằng nhiều tài khoản, có tài khoản gắn với email của người đã nghỉ. Kỳ xem lại hằng năm là dịp gom tên về ít tài khoản hơn, cập nhật email quản trị, kiểm khoá chuyển nhà đăng ký còn bật. Một tên phòng thủ mất vì không ai nhận được thư báo hết hạn thì coi như chưa từng mua.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp mới thành lập có nên mua cả nhóm tên ngay từ đầu không?
Nên mua ngay nhóm phải có, thường chỉ vài tên, cùng lúc với tên chính. Các nhóm khác có thể chờ tới khi thương hiệu bắt đầu được biết tới và có số liệu từ điểm chuyển hướng cho biết khách gõ nhầm ra sao.
Có nên mua tên miền ghép với từ chê bai thương hiệu để chặn trang nói xấu không?
Thường không hiệu quả. Số cách ghép là vô hạn, và người muốn phê bình có thể dùng mạng xã hội hay nền tảng khác. Cách xử lý tốt hơn là trả lời góp ý công khai và có quy trình xử lý khiếu nại của khách.
Tên miền phụ có cần đứng tên công ty không hay cá nhân giữ cũng được?
Nên đứng tên công ty và nằm trong tài khoản công ty. Tên do cá nhân giữ hay gặp rắc rối khi người đó nghỉ việc, đổi số điện thoại hay quên gia hạn, và khi có tranh chấp, việc chứng minh tên thuộc công ty khó hơn nhiều.
Đã có nhãn hiệu thì có cần mua tên phòng thủ không?
Vẫn nên giữ nhóm phải có. Nhãn hiệu cho bạn cơ sở đòi lại một tên bị chiếm, nhưng quá trình đó tốn thời gian và không bảo đảm kết quả, trong khi kẻ mạo danh có thể gây hại ngay. Vài tên phòng thủ rẻ hơn nhiều so với một vụ tranh chấp.
Có nên dùng tên phụ cho site riêng thay vì chuyển hướng không?
Chỉ khi có nội dung thật sự khác, như một thương hiệu con có khách riêng. Dựng site trên tên phụ chỉ để có thêm site cùng nội dung thường làm loãng công sức và tín hiệu; chuyển hướng về site chính gọn hơn.