Bảng ánh xạ URL là bảng hai cột: cột trái ghi mọi địa chỉ đang có trên site cũ, cột phải ghi địa chỉ mới mà mỗi địa chỉ cũ phải chuyển về bằng mã 301. Đây là tài liệu quan trọng nhất của một lần đổi tên miền hay đổi cấu trúc site, quan trọng hơn cả giao diện mới, vì nó quyết định người dùng, liên kết từ nơi khác và máy tìm kiếm có tìm được nội dung cũ ở chỗ mới hay không.
Bài này đi đúng một việc: lập bảng đó cho đủ và đúng. Bạn sẽ thấy cách gom địa chỉ cũ từ bốn nguồn để không sót, nguyên tắc ghép cặp, cách xử lý trang không có cặp, định dạng bảng để đội kỹ thuật nạp vào máy chủ, và cách kiểm từng dòng sau khi chạy. Ví dụ trong bài dùng tên miền giả định tenmien-cu.vn và tenmien-moi.vn.
Gom đủ địa chỉ cũ: bốn nguồn phải đối chiếu
Sai lầm phổ biến nhất là chỉ lấy danh sách từ sơ đồ trang (sitemap) rồi coi như đủ. Sơ đồ trang thường chỉ chứa trang mà phần mềm quản trị biết, trong khi người dùng và máy tìm kiếm còn biết nhiều địa chỉ khác. Bạn nên gom từ ít nhất bốn nguồn, rồi gộp lại và bỏ trùng:
- Sơ đồ trang và cơ sở dữ liệu. Xuất toàn bộ bài viết, trang, danh mục, thẻ, sản phẩm kèm đường dẫn đầy đủ. Đây là phần lõi, thường chiếm phần lớn bảng.
- Báo cáo trang trong công cụ quản trị máy tìm kiếm. Google Search Console có báo cáo trang đã lập chỉ mục và báo cáo hiệu suất theo trang. Những địa chỉ có lượt hiển thị nhưng không nằm trong sơ đồ trang là thứ bạn phải giữ trước tiên.
- Nhật ký máy chủ (access log). Lọc các yêu cầu trả mã 200 trong vài tháng gần nhất. Nguồn này lộ ra địa chỉ cũ còn được truy cập: trang khuyến mãi năm trước, tệp tải về, đường dẫn có tham số lọc.
- Danh sách trang được liên kết từ nơi khác. Báo cáo liên kết trong công cụ quản trị cho biết trang nào đang nhận liên kết từ site ngoài. Mỗi trang như vậy mất cặp là mất luôn giá trị của liên kết.
- Bảng chuyển hướng đang có. Nếu site cũ đã từng đổi cấu trúc, các quy tắc chuyển hướng cũ cũng phải đưa vào bảng, nếu không sẽ sinh chuỗi hai, ba bước.
Sau khi gộp, chuẩn hoá trước khi ghép cặp: bỏ phần tên miền chỉ giữ đường dẫn, thống nhất có hay không dấu gạch chéo cuối, chữ thường hay giữ nguyên chữ hoa, và tách riêng những dòng có chuỗi truy vấn để xử lý sau. Một bảng gọn vài nghìn dòng dễ kiểm hơn nhiều so với bảng mười nghìn dòng mà một nửa là bản trùng.
Nguyên tắc ghép cặp: mỗi trang cũ về trang mới gần nghĩa nhất
Một đổi một khi nội dung còn. Bài viết, sản phẩm, trang dịch vụ vẫn tồn tại ở site mới thì chuyển đúng về bản mới của chính nó, dù đường dẫn đã đổi hoàn toàn. Ví dụ giả định: tenmien-cu.vn/tin-tuc/bao-gia-thiet-ke chuyển về tenmien-moi.vn/blog/bao-gia-thiet-ke-website.
Gộp có chủ đích khi nhiều trang cũ thành một. Ba bài cũ cùng nói về một đề tài được viết lại thành một bài đầy đủ thì cả ba chuyển về bài mới. Điều kiện là bài mới thật sự trả lời được câu hỏi của cả ba bài cũ; nếu không, người đến từ bài cũ sẽ thấy lạc đề.
Về trang cha khi trang con biến mất. Một sản phẩm đã ngừng bán, không còn trang tương đương, có thể chuyển về danh mục chứa nó, với điều kiện danh mục đó vẫn liên quan. Không có trang cha phù hợp thì để trả 404 hoặc 410 còn hơn ép về trang chủ.
Không dồn hàng loạt về trang chủ. Chuyển hàng trăm trang khác nhau về trang chủ là cách nhanh nhất để mất tín hiệu: máy tìm kiếm thường coi kiểu chuyển hướng này như trang không còn tồn tại (soft 404), còn người dùng thì phải tìm lại từ đầu. Chủ đề soft 404 có bài riêng ở danh mục chuyển hướng và SEO.
Một dòng chỉ một đích. Mỗi địa chỉ cũ chỉ được xuất hiện một lần ở cột trái. Hai dòng cùng địa chỉ cũ mà khác đích là lỗi phổ biến khi nhiều người cùng điền bảng; máy chủ sẽ chỉ áp quy tắc gặp trước và bạn không biết dòng nào thắng.
Định dạng bảng để giao cho người cấu hình máy chủ
Bảng ánh xạ có hai đời: đời làm việc, khi biên tập viên và người làm SEO ghép cặp trên bảng tính, và đời chạy thật, khi nó thành tệp quy tắc trên máy chủ. Thêm vài cột phụ ngay từ đầu giúp hai đời khớp với nhau.
| Cột | Ví dụ giả định | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Đường dẫn cũ | /tin-tuc/bao-gia-thiet-ke | Khoá chính, không trùng, đã chuẩn hoá |
| Đường dẫn mới | /blog/bao-gia-thiet-ke-website | Đích chuyển hướng, phải trả 200 |
| Loại xử lý | 1-1, gộp, về trang cha, 410 | Lọc nhanh nhóm cần xem kỹ |
| Nguồn phát hiện | sơ đồ trang, nhật ký, liên kết ngoài | Biết dòng nào quan trọng |
| Lượt truy cập ba tháng | ví dụ giả định 420 | Ưu tiên kiểm dòng nhiều lượt trước |
| Người duyệt | tên viết tắt | Biết ai chịu trách nhiệm từng dòng |
| Kết quả kiểm sau chạy | đạt / sai đích / chuỗi | Điền sau ngày chuyển |
Khi giao cho kỹ thuật, chỉ xuất hai cột đầu cộng loại xử lý. Nếu số dòng lớn, quy tắc từng dòng trên tệp .htaccess sẽ làm chậm mỗi yêu cầu vì Apache đọc lại tệp đó liên tục; khi ấy nên dùng bảng tra trên máy chủ (map trong nginx, RewriteMap trong cấu hình Apache) hoặc bảng chuyển hướng ở tầng CDN. Cách viết cụ thể có ở danh mục cấu hình máy chủ của trang.
Trang không có cặp, tham số và tệp đính kèm
Luôn có một phần bảng không ghép được ngay. Thường gặp nhất là trang thẻ quá mỏng, trang tác giả, trang kết quả tìm kiếm nội bộ, trang lưu trữ theo tháng. Với nhóm này hãy hỏi một câu: có ai còn vào và có liên kết ngoài nào trỏ tới không? Không có cả hai thì để trả 404 hoặc 410 là sạch nhất; có thì tìm trang mới gần nghĩa nhất, thường là danh mục.
Địa chỉ có chuỗi truy vấn cần quyết định riêng. Tham số lọc, sắp xếp, phân trang kiểu ?trang=3 thường không cần dòng riêng trong bảng mà xử lý bằng quy tắc chung: giữ nguyên chuỗi truy vấn khi chuyển, hoặc bỏ đi và về trang danh mục không tham số. Tham số theo dõi chiến dịch thì nên giữ nguyên để số liệu không đứt. Điều quan trọng là quyết định bằng văn bản, ghi vào đầu bảng, để người cấu hình không phải đoán.
Tệp đính kèm như ảnh, PDF, tài liệu tải về thường bị quên vì không nằm trong sơ đồ trang. Nếu thư mục tải lên giữ nguyên cấu trúc ở site mới, một quy tắc chung theo thư mục là đủ. Nếu cấu trúc đổi, các tệp có liên kết ngoài hoặc có lượt tìm hình ảnh cần dòng riêng. Chủ đề này có bài chi tiết hơn trong cùng danh mục.
Kiểm bảng trước ngày chuyển
Bảng sai thì cấu hình đúng cũng vô ích. Trước ngày chuyển, chạy một vòng kiểm trên môi trường thử, nơi site mới đã dựng xong nhưng chưa mở công khai:
- Kiểm cột phải: mọi địa chỉ đích phải trả 200 trên site mới. Một đích trả 404 nghĩa là người dùng đi một bước chuyển hướng rồi rơi vào trang lỗi, tệ hơn cả không chuyển.
- Kiểm đích không tự chuyển tiếp: nếu đích lại chuyển hướng sang chỗ khác, bạn đang tạo chuỗi. Sửa cột phải thành đích cuối cùng.
- Kiểm trùng ở cột trái bằng hàm đếm trên bảng tính. Bất kỳ địa chỉ nào xuất hiện hơn một lần đều phải xử lý trước khi xuất.
- Kiểm vòng: một địa chỉ vừa nằm ở cột trái vừa nằm ở cột phải của dòng khác cần xem kỹ, vì dễ sinh vòng lặp khi tên miền cũ và mới cùng dùng chung mã nguồn.
- Chọn mẫu ngẫu nhiên khoảng vài chục dòng mỗi nhóm loại xử lý, mở cả trang cũ lẫn trang mới, đọc xem nội dung có thật sự tương đương không. Máy kiểm được mã trạng thái, không kiểm được ý nghĩa.
- Ký duyệt: người phụ trách nội dung và người phụ trách kỹ thuật cùng xác nhận phiên bản cuối, ghi ngày vào tên tệp.
Kiểm sau khi chạy: đọc dòng trạng thái từng địa chỉ
Ngay sau khi trỏ tên miền và bật quy tắc, chạy lại toàn bộ cột trái. Cách thủ công đơn giản nhất là dùng curl với tuỳ chọn chỉ lấy phần đầu phản hồi, ví dụ curl -sI tenmien-cu.vn/tin-tuc/bao-gia-thiet-ke, rồi đọc hai thứ: dòng trạng thái phải là 301 và tiêu đề Location phải đúng địa chỉ ở cột phải. Với nhiều dòng, viết vòng lặp đọc từng dòng trong tệp và ghi kết quả ra một tệp mới để dán ngược vào cột kết quả kiểm.
Có ba kiểu lỗi cần tách riêng. Sai đích: chuyển đúng mã nhưng về chỗ khác, thường do quy tắc chung đứng trước quy tắc cụ thể. Chuỗi: phải qua hai bước trở lên mới tới đích, thường do quy tắc HTTPS, www và quy tắc ánh xạ chồng lên nhau. Không chuyển: trả 404 hoặc 200 tại tên miền cũ, thường do dòng đó chưa được nạp hoặc sai chữ hoa chữ thường. Sửa theo nhóm, chạy lại cho tới khi cột kết quả không còn dòng lỗi.
Sau tuần đầu, quay lại nhật ký máy chủ của tên miền cũ và lọc những yêu cầu trả 404. Đó là danh sách địa chỉ mà bảng đã bỏ sót, thường là đường dẫn cũ trong thư điện tử, tài liệu in hoặc ứng dụng bên ngoài. Bổ sung vào bảng, giữ bảng như tài liệu sống chứ không phải việc làm một lần.
Những lỗi khiến bảng ánh xạ thất bại
Lập bảng sau khi đã đổi. Nhiều đội đổi tên miền trước rồi mới ngồi nhớ lại có những trang nào. Lúc đó site cũ đã không còn để xuất danh sách, và nguồn duy nhất còn lại là nhật ký lỗi.
Chỉ ghép trang có nhiều lượt truy cập. Trang ít lượt nhưng có liên kết từ báo chí, trường học hay cơ quan nhà nước vẫn rất giá trị. Lọc theo cả lượt truy cập lẫn liên kết ngoài.
Đổi cả nội dung lẫn địa chỉ cùng lúc. Viết lại hàng loạt bài trong cùng đợt đổi tên miền làm bạn không biết thứ hạng thay đổi vì địa chỉ hay vì nội dung. Nếu được, giữ nội dung gần như nguyên trong đợt chuyển, chỉnh sửa lớn để đợt sau.
Không ai giữ bản cuối. Bảng nằm rải rác trong thư điện tử và tin nhắn, mỗi người một bản. Chọn một nơi lưu duy nhất, có lịch sử phiên bản, và ghi rõ bản nào đã nạp lên máy chủ.
Câu hỏi thường gặp
Site có hàng chục nghìn trang thì có phải ghép từng dòng không?
Không cần ghép tay toàn bộ. Nếu cấu trúc mới chỉ đổi theo quy luật, ví dụ đổi thư mục /tin-tuc thành /blog và giữ nguyên phần tên bài, một quy tắc theo mẫu thay được hàng nghìn dòng. Bảng từng dòng chỉ dành cho những trang đổi tên hoặc gộp không theo quy luật.
Nên dùng bảng tính hay công cụ chuyên dụng để lập bảng?
Bảng tính là đủ cho đa số site nhỏ và vừa, miễn có cột khoá không trùng và có lịch sử phiên bản. Công cụ chuyên dụng có ích khi cần tự động gợi ý cặp theo độ giống nội dung, nhưng kết quả vẫn phải có người đọc lại.
Trang cũ không còn nội dung tương đương thì trả 404 hay 410?
Cả hai đều báo trang không còn. Mã 410 nói rõ là cố ý gỡ hẳn, máy tìm kiếm thường loại khỏi chỉ mục nhanh hơn một chút. Trong thực tế khác biệt không lớn; điều quan trọng là trang lỗi vẫn có menu và ô tìm kiếm để người dùng đi tiếp.
Có nên giữ nguyên đường dẫn khi đổi tên miền để khỏi phải lập bảng?
Có, đây là cách an toàn nhất nếu làm được. Chỉ đổi tên miền, giữ nguyên phần đường dẫn, thì một quy tắc duy nhất chuyển mọi địa chỉ sang tên miền mới. Bảng ánh xạ khi đó chỉ cần cho số ít trang bị gộp hoặc gỡ.
Bảng ánh xạ cần giữ đến bao giờ?
Giữ lâu dài, kể cả khi đã gỡ quy tắc trên máy chủ. Khi có người báo liên kết cũ hỏng, hoặc khi cần đổi cấu trúc lần nữa, bảng cũ là cách duy nhất biết địa chỉ đời trước từng trỏ về đâu để tránh tạo chuỗi.