Dùng chuyển hướng 301 khi trang cũ không cần tồn tại nữa với người dùng; dùng thẻ canonical khi cả hai trang vẫn phải mở được nhưng bạn muốn máy tìm kiếm chỉ đưa một trang lên kết quả. Đó là ranh giới gọn nhất. 301 đưa cả người lẫn máy sang địa chỉ mới, trang cũ biến mất khỏi tầm mắt. Canonical chỉ là lời nhắn gửi máy tìm kiếm, người dùng vẫn đứng nguyên ở trang họ đang xem.
Phần lớn sai lầm đến từ việc dùng lẫn hai thứ: đặt canonical cho trang đáng lẽ phải xoá và chuyển hướng, hoặc chuyển hướng một trang mà người dùng vẫn cần, chẳng hạn bản in hay bản lọc theo màu. Bài này đi qua cơ chế của từng cách, những tình huống hay gặp trên site bán hàng, site tin tức và site doanh nghiệp, rồi chốt bằng một bảng quyết định để bạn dùng khi rà site.
Hai công cụ khác nhau ở bản chất, không chỉ ở cách viết
301 là phản hồi của máy chủ. Khi trình duyệt hay con bọ của máy tìm kiếm gọi địa chỉ cũ, máy chủ không trả nội dung mà trả mã trạng thái 301 kèm tiêu đề Location chỉ sang địa chỉ mới. Không ai đọc được nội dung trang cũ nữa, vì nó không còn được phục vụ. Đây là một quyết định cứng: chỉ cần cấu hình đúng, mọi lượt truy cập đều bị đưa đi.
Canonical là một gợi ý nằm trong trang. Thẻ link rel canonical đặt trong phần đầu HTML, hoặc tiêu đề HTTP Link với tệp PDF, nói rằng "bản chính của nội dung này nằm ở địa chỉ kia". Trang vẫn tải đầy đủ, người dùng vẫn đọc, vẫn bấm mua. Google mô tả canonical là tín hiệu mạnh nhưng không phải mệnh lệnh: nếu các tín hiệu khác mâu thuẫn, Google có thể chọn một địa chỉ khác làm bản chính.
Mức độ ràng buộc khác nhau kéo theo rủi ro khác nhau. 301 sai thì người dùng lạc ngay, bạn thấy lỗi trong vài phút. Canonical sai thì không ai nhận ra, cho tới khi một trang quan trọng biến khỏi kết quả tìm kiếm vì nó tự nhận mình là bản phụ của trang khác. Lỗi canonical thường nằm im hàng tháng.
Cả hai cùng dồn tín hiệu về một địa chỉ. Điểm chung là cả hai giúp gom liên kết, lượt nhắc và tín hiệu xếp hạng của nhiều địa chỉ về một địa chỉ chuẩn. Google liệt kê chuyển hướng vĩnh viễn và canonical cùng nằm trong nhóm cách khai báo địa chỉ chuẩn, trong đó chuyển hướng là tín hiệu mạnh hơn.
Khi nào chắc chắn nên chọn 301
Chọn 301 khi trang cũ không còn lý do để người dùng nhìn thấy. Ví dụ điển hình là bạn viết lại một bài hướng dẫn thành bản mới đầy đủ hơn ở địa chỉ khác, đổi đường dẫn từ dạng có ngày tháng sang dạng chỉ có tên bài, gộp hai bài cùng chủ đề thành một, hoặc chuyển cả một chuyên mục sang cấu trúc mới. Trong các trường hợp đó, để trang cũ sống song song chỉ làm người đọc bối rối: họ có thể vào bản cũ, đọc thông tin lỗi thời và rời đi.
Thêm một nhóm hay bị bỏ qua: các biến thể kỹ thuật của cùng một địa chỉ. Bản có và không có dấu gạch chéo cuối, bản viết hoa và viết thường, bản http và https, bản có www và không www. Những biến thể này không có giá trị gì với người dùng, nên chuyển hướng về một dạng chuẩn tốt hơn là để chúng tải được rồi gắn canonical. Chuyển hướng giải quyết dứt điểm, canonical chỉ che bớt.
Cuối cùng, chọn 301 khi bạn có liên kết ngoài trỏ về địa chỉ cũ. Một trang được báo chí hay diễn đàn dẫn tới mà bị xoá trắng thì tín hiệu đó mất. Chuyển hướng giữ cho người bấm từ các nơi đó vẫn đến được nội dung, và máy tìm kiếm có cơ sở chuyển tín hiệu sang địa chỉ mới. Bài toán chuyển hướng cả site khi đổi tên miền có quy trình riêng, ở đây chỉ bàn mức từng trang.
Khi nào canonical là lựa chọn đúng
Canonical hợp với những trang mà người dùng cần thật, nhưng nội dung lặp lại gần như nguyên bản của một trang khác. Trên site bán hàng, đó là trang sản phẩm được truy cập qua nhiều đường: từ danh mục áo sơ mi, từ danh mục hàng mới, từ trang khuyến mãi, mỗi đường sinh một địa chỉ có tham số riêng. Người mua cần các đường đó để duyệt hàng, nên không thể chuyển hướng; canonical về địa chỉ sản phẩm gốc là cách gọn.
Trang lọc và sắp xếp cũng vậy. Danh sách điện thoại sắp xếp theo giá tăng dần và sắp xếp theo mới nhất có cùng các mục, chỉ khác thứ tự. Bản in của một bài viết, bản dùng cho ứng dụng đối tác, bản có tham số theo dõi chiến dịch quảng cáo cũng là ứng viên của canonical. Với bài đăng lại trên site khác theo thoả thuận, canonical liên tên miền về bài gốc là cách được Google chấp nhận, dù không bảo đảm Google luôn theo.
Một trường hợp đáng lưu ý là nội dung gần giống nhưng khác điểm quan trọng, chẳng hạn hai trang dịch vụ ở hai tỉnh khác nhau với địa chỉ, giờ mở cửa riêng. Đây không phải trùng lặp mà là hai trang có ích riêng. Gắn canonical từ trang Cần Thơ về trang Đà Nẵng sẽ khiến trang Cần Thơ khó xuất hiện khi người dân Cần Thơ tìm. Cách đúng là viết cho mỗi trang có thông tin riêng đủ dày, không dùng canonical để che.
Bảng quyết định theo tình huống thường gặp
Bảng dưới gom các tình huống gặp nhiều nhất khi rà một site cỡ vừa. Cột cuối là lý do, để bạn tự suy ra cho trường hợp không có trong bảng.
| Tình huống | Nên dùng | Lý do |
|---|---|---|
| Đổi đường dẫn bài viết, bỏ ngày tháng khỏi địa chỉ | 301 | Địa chỉ cũ không còn giá trị với người đọc |
| Gộp hai bài cùng chủ đề thành một | 301 từ bài bị gộp | Người đọc chỉ cần một bản đầy đủ |
| Biến thể có và không có dấu gạch chéo cuối | 301 về một dạng | Biến thể kỹ thuật, không ai cần cả hai |
| Sản phẩm truy cập qua nhiều danh mục | Canonical | Các đường duyệt vẫn cần mở được |
| Danh sách sắp xếp theo giá, theo mới nhất | Canonical về bản mặc định | Cùng nội dung, khác thứ tự |
| Địa chỉ có tham số theo dõi chiến dịch | Canonical | Tham số cần cho đo lường, không cần lên kết quả |
| Bài đăng lại trên site đối tác | Canonical liên tên miền | Không thể chuyển hướng site của người khác |
| Trang dịch vụ theo từng tỉnh, nội dung riêng | Không dùng cả hai | Mỗi trang phục vụ một nhóm người tìm |
Nếu một tình huống rơi vào cả hai cột, hỏi một câu: có người dùng nào cần nhìn thấy địa chỉ cũ không. Có thì canonical, không thì 301. Câu hỏi này giải quyết được phần lớn tranh luận trong đội.
Những cách kết hợp sai hay gặp
Rà nhiều site, có vài kiểu sai lặp đi lặp lại. Chúng không làm sập site, nhưng làm máy tìm kiếm nhận tín hiệu ngược nhau và tự chọn theo ý nó.
- Canonical trỏ tới một địa chỉ đang chuyển hướng. Trang A gắn canonical về B, nhưng B lại chuyển hướng 301 sang C. Tín hiệu phải đi hai chặng, và nhiều khi Google bỏ qua canonical. Canonical luôn phải trỏ thẳng tới địa chỉ cuối cùng, trả mã 200.
- Canonical trỏ tới trang bị chặn hoặc noindex. Gắn canonical về một trang đang có thẻ noindex là gửi hai thông điệp trái nhau: "bản chính ở đằng kia" và "đừng lập chỉ mục bản chính". Kết quả khó đoán.
- Mọi trang đều canonical về trang chủ. Lỗi này thường do mẫu giao diện viết sai, dùng địa chỉ gốc thay vì địa chỉ của chính trang. Hậu quả là cả site tự nhận mình là bản sao của trang chủ.
- Trang đã chuyển hướng vẫn còn trong sơ đồ trang và liên kết nội bộ. Bạn đã 301 nhưng menu, chân trang, sơ đồ trang vẫn trỏ về địa chỉ cũ. Tín hiệu nội bộ nói ngược với tín hiệu chuyển hướng.
- Dùng canonical để "giấu" trang mỏng thay vì sửa. Hàng trăm trang thẻ gần như trống được canonical về một trang chuyên mục. Máy tìm kiếm vẫn phải thu thập từng trang, còn vấn đề gốc là trang mỏng vẫn nguyên đó.
- Chuyển hướng bằng JavaScript rồi gắn thêm canonical. Nếu đã quyết định chuyển hướng thì làm ở máy chủ, đừng chồng hai lớp tín hiệu yếu lên nhau.
Cách rà và sửa trên một site đang chạy
Quy trình dưới làm được trong một buổi với site vài nghìn trang, chỉ cần một công cụ thu thập dữ liệu site và quyền xem báo cáo trong công cụ quản trị của máy tìm kiếm.
- Thu thập toàn site, xuất danh sách mọi địa chỉ kèm mã trạng thái và giá trị canonical của từng trang.
- Lọc các trang có canonical khác chính địa chỉ của nó. Đây là nhóm cần đọc kỹ, vì mỗi dòng là một trang tự nhận mình là bản phụ.
- Với từng nhóm, hỏi câu then chốt: người dùng có cần nhìn thấy trang này không. Không cần thì chuyển sang danh sách chuyển hướng.
- Kiểm đích của mọi canonical: phải trả mã 200, không chuyển hướng, không noindex, không bị chặn trong tệp robots.txt.
- Áp chuyển hướng 301 cho danh sách đã chốt, sửa liên kết nội bộ trỏ thẳng tới địa chỉ mới, loại địa chỉ cũ khỏi sơ đồ trang.
- Sau vài tuần, mở báo cáo lập chỉ mục, xem mục trang trùng lặp mà Google chọn bản chính khác với bạn khai báo. Mỗi dòng ở đó là một chỗ tín hiệu còn mâu thuẫn.
Ví dụ giả định: site bán đồ gia dụng ở TP Hồ Chí Minh có 4.000 trang, rà ra 900 trang sản phẩm lặp qua tham số danh mục và 60 bài viết cũ đã có bản viết lại. Nhóm 900 giữ canonical, nhóm 60 chuyển sang 301. Việc tách hai nhóm như vậy quan trọng hơn bất kỳ cấu hình cụ thể nào.
Một vài chi tiết kỹ thuật nên nắm
Canonical nên dùng địa chỉ tuyệt đối, đầy đủ giao thức và tên miền, ví dụ viết đủ https://vidu.vn/am-dun-nuoc thay vì chỉ /am-dun-nuoc. Địa chỉ tương đối vẫn được hiểu, nhưng dễ sai khi site chạy song song nhiều tên miền hoặc có bản thử nghiệm. Mỗi trang chỉ nên có một thẻ canonical; hai thẻ khác nhau thường khiến Google bỏ qua cả hai.
Với 301, nên trỏ thẳng tới đích cuối, tránh chuỗi nhiều bước. Khi gộp nội dung, chuyển hướng về trang có nội dung tương đương, không dồn về trang chủ. Một trang hướng dẫn chọn nồi chiên không dầu chuyển về trang chủ của cửa hàng sẽ bị máy tìm kiếm coi như trang đã mất, chứ không phải trang đã chuyển.
Đừng mong kết quả hiện ngay. Máy tìm kiếm cần thu thập lại cả trang cũ lẫn trang mới để nhận ra thay đổi; với trang ít được ghé thăm, việc này có thể mất vài tuần. Trong thời gian đó, kết quả tìm kiếm có thể còn hiện địa chỉ cũ. Điều đó bình thường, miễn là bấm vào thì người dùng được đưa tới đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên vừa 301 vừa gắn canonical cho cùng một trang không?
Không cần. Khi trang cũ đã chuyển hướng 301, máy tìm kiếm không đọc được nội dung của nó nữa nên cũng không đọc được thẻ canonical trong đó. Việc cần làm là bảo đảm trang đích có canonical trỏ về chính nó, trả mã 200 và không bị chặn.
Canonical có truyền sức mạnh liên kết như 301 không?
Về nguyên tắc, khi Google chấp nhận canonical, các tín hiệu của những bản trùng được gom về bản chính, gần giống tác dụng của chuyển hướng. Khác biệt là canonical chỉ là gợi ý nên có thể không được chấp nhận, còn chuyển hướng vĩnh viễn là tín hiệu mạnh hơn nhiều.
Trang sản phẩm hết hàng thì dùng canonical hay 301?
Đây là câu hỏi riêng, phụ thuộc hàng có quay lại hay không, có sản phẩm thay thế sát nghĩa hay không. Không nên gắn canonical từ trang hết hàng sang sản phẩm khác, vì hai sản phẩm không trùng nội dung. Hãy xử lý theo hướng dẫn riêng cho hàng ngừng bán.
Google bỏ qua canonical của site, nguyên nhân thường là gì?
Thường do tín hiệu mâu thuẫn: liên kết nội bộ và sơ đồ trang trỏ vào bản khác, canonical trỏ tới trang chuyển hướng hoặc noindex, hai trang không thật sự giống nhau, hoặc một trang có hai thẻ canonical. Sửa cho mọi tín hiệu cùng chỉ về một địa chỉ thì tỷ lệ được chấp nhận tăng lên.
Có thể dùng canonical thay cho chuyển hướng khi không có quyền sửa máy chủ không?
Có thể như một giải pháp tạm, nhất là trên nền tảng dựng sẵn không cho cấu hình chuyển hướng. Nhưng người dùng vẫn vào được trang cũ và thấy nội dung cũ. Nếu trang cũ không cần tồn tại, nên tìm cách chuyển hướng ở tầng CDN hoặc nhờ nhà cung cấp nền tảng hỗ trợ.
Canonical tự trỏ về chính trang có cần thiết không?
Không bắt buộc nhưng nên có. Canonical tự tham chiếu giúp chặn các biến thể sinh ra do tham số, chữ hoa chữ thường hay mã theo dõi gắn thêm vào địa chỉ. Nhiều nền tảng quản trị nội dung đã tự thêm thẻ này, bạn chỉ cần kiểm tra nó in ra đúng địa chỉ của chính trang.