Chuyển một website từ HTTP sang HTTPS là việc của một buổi chiều nếu chuẩn bị đủ, và là việc của cả tuần nếu bật chuyển hướng trước rồi mới đi tìm lỗi. Phần cấu hình chỉ vài dòng; phần tốn công là những thứ xung quanh: liên kết nội bộ còn ghi http, ảnh nhúng từ nơi khác, sơ đồ trang cũ, công cụ đo lượt truy cập, và những tên miền phụ mà chính người quản trị đã quên.
Bài này đi theo ba chặng: chuẩn bị trước khi bật, bật chuyển hướng 301 sao cho mỗi địa chỉ cũ đi đúng một bước tới địa chỉ mới, và theo dõi sau khi bật. Ví dụ dùng tên miền giả định vidu.vn; bạn thay bằng tên miền của mình.
Trước khi bật: chứng chỉ, danh sách tên và ảnh chụp hiện trạng
Đừng chạm vào quy tắc chuyển hướng khi chưa xong năm việc dưới đây. Mỗi việc trả lời một câu hỏi mà nếu bỏ qua, bạn sẽ phải trả lời nó lúc site đang lỗi và khách đang phàn nàn.
- Chứng chỉ phủ đủ tên. Chứng chỉ phải có cả vidu.vn và www.vidu.vn, cộng mọi tên miền phụ đang trỏ về cùng máy chủ. Mở thử https://www.vidu.vn và https://vidu.vn trên trình duyệt trước khi chuyển hướng bất cứ thứ gì: nếu một trong hai báo lỗi tên, chuyển hướng không cứu được.
- Danh sách tên miền và tên miền phụ. Liệt kê từ bản ghi DNS chứ không phải từ trí nhớ: blog, shop, m, api, các tên chiến dịch cũ. Mỗi tên cần một quyết định riêng.
- Chọn tên chuẩn. Quyết định một lần: có www hay không. Từ đây mọi quy tắc đều trỏ về đúng một tên, ví dụ https://vidu.vn.
- Ảnh chụp hiện trạng. Xuất danh sách URL đang có lượt vào nhiều nhất, sơ đồ trang hiện tại và số lượt truy cập theo ngày của hai tuần gần nhất. Không có số trước thì không biết sau khi chuyển là tốt lên hay xấu đi.
- Lối lùi. Sao lưu tệp cấu hình máy chủ và cơ sở dữ liệu, ghi lại chính xác dòng nào sẽ sửa. Nếu có sự cố, bạn gỡ đúng dòng đó thay vì ngồi nhớ đã đổi gì.
Nếu site chạy sau một dịch vụ CDN, thêm một việc: xác định chế độ mã hoá giữa CDN và máy chủ gốc. Chế độ chỉ mã hoá chặng khách tới CDN, còn chặng CDN về máy chủ đi bằng http, là nguyên nhân quen thuộc của vòng lặp chuyển hướng khi máy chủ cũng ép HTTPS.
Quy tắc chuyển hướng: một quy tắc, mã 301, giữ nguyên đường dẫn
Mục tiêu của quy tắc rất hẹp: mọi yêu cầu đến bằng http, ở bất kỳ tên nào trong danh sách, đều được trả về mã 301 với tiêu đề Location trỏ tới cùng đường dẫn trên tên chuẩn bằng https. "Cùng đường dẫn" nghĩa là http://vidu.vn/san-pham/ao-thun?mau=do phải đi tới https://vidu.vn/san-pham/ao-thun?mau=do, không phải về trang chủ.
Trên nginx, cách gọn là tách riêng một khối server cho cổng 80 chỉ làm đúng việc chuyển hướng, ví dụ giả định: server { listen 80; server_name vidu.vn www.vidu.vn; return 301 https://vidu.vn$request_uri; }. Biến $request_uri mang theo cả đường dẫn lẫn chuỗi truy vấn. Ghi thẳng tên chuẩn thay vì dùng biến $host giúp yêu cầu tới www đi luôn về tên chuẩn trong một bước.
Trên Apache dùng tệp .htaccess, một mẫu thường gặp là hai dòng điều kiện và một dòng quy tắc: RewriteCond %{HTTPS} off [OR], RewriteCond %{HTTP_HOST} ^www\. [NC], RewriteRule ^ https://vidu.vn%{REQUEST_URI} [L,R=301]. Đặt khối này lên đầu, trước các quy tắc của ứng dụng, để nó chạy trước.
Vì sao 301 mà không phải 302: đây là thay đổi lâu dài, và 301 báo cho trình duyệt lẫn máy tìm kiếm rằng địa chỉ mới thay hẳn địa chỉ cũ. Nếu site có biểu mẫu gửi dữ liệu bằng phương thức POST tới địa chỉ http cũ, cân nhắc mã 308, vì 301 cho phép trình duyệt đổi POST thành GET và dữ liệu biểu mẫu rơi mất. Phần lớn website nội dung dùng 301 là đủ.
Thử quy tắc trên môi trường thử trước, hoặc ít nhất vào giờ vắng khách. Trình duyệt nhớ 301 khá lâu, nên một quy tắc sai đẩy khách tới chỗ sai sẽ tiếp tục đẩy họ đi ngay cả sau khi bạn đã sửa máy chủ.
Cổng 80 phải trả 301, không được trả 200
Một lỗi rất hay gặp sau khi "đã có HTTPS": trang chạy tốt ở https, nhưng gõ http thì trang vẫn hiện ra bình thường, mã trạng thái 200, không chuyển đi đâu. Khi đó website có hai bản giống hệt nhau ở hai địa chỉ. Khách vào bằng http không được mã hoá, mật khẩu đăng nhập đi qua mạng dạng chữ trần, và máy tìm kiếm phải tự đoán bản nào là chính.
Lỗi này thường do quy tắc chuyển hướng chỉ được đặt cho một tên. Ví dụ http://vidu.vn chuyển đúng, còn http://www.vidu.vn rơi vào khối cấu hình mặc định và trả nguyên trang. Cũng có khi bảng điều khiển hosting có nút "ép HTTPS" nhưng nút đó chỉ áp cho tên miền chính, không áp cho tên miền phụ thêm sau.
Cách kiểm đơn giản nhất là dùng dòng lệnh, vì curl không nhớ HSTS và không có bộ nhớ đệm như trình duyệt: curl -sI http://www.vidu.vn/. Dòng đầu phải là mã 301 (hoặc 308), và có dòng Location trỏ về https của tên chuẩn. Lặp lại với từng tên trong danh sách và với vài đường dẫn sâu, không chỉ trang chủ.
Đừng tắt hẳn cổng 80 để "khỏi phải chuyển hướng". Người dùng vẫn gõ tên miền trần, vẫn bấm vào liên kết cũ ghi http trên các trang khác, và nếu cổng 80 đóng thì họ gặp lỗi không kết nối được thay vì được đưa sang bản an toàn. Dịch vụ cấp chứng chỉ tự động kiểu xác minh qua http cũng cần cổng 80 mở để gia hạn.
Sửa mọi thứ trong site còn trỏ về http
Chuyển hướng là lưới đỡ cho người đến từ bên ngoài. Bên trong site, mọi liên kết nên trỏ thẳng tới địa chỉ mới để khỏi đi vòng một bước và khỏi sinh lỗi nội dung hỗn hợp. Danh sách cần rà:
- Liên kết nội bộ trong nội dung bài viết, mô tả sản phẩm, trang tĩnh — thường nằm trong cơ sở dữ liệu dưới dạng địa chỉ tuyệt đối có http.
- Thẻ canonical, thẻ hreflang nếu có nhiều ngôn ngữ, và thẻ og:url cho chia sẻ mạng xã hội.
- Sơ đồ trang (sitemap): chỉ liệt kê địa chỉ https của tên chuẩn, không liệt kê địa chỉ sẽ bị chuyển hướng.
- Tệp robots.txt: dòng khai báo sơ đồ trang phải ghi địa chỉ https.
- Ảnh, phông chữ, tệp CSS và JavaScript nhúng bằng địa chỉ tuyệt đối http, kể cả trong tệp CSS (hàm url) và trong cấu hình giao diện.
- Đoạn mã của bên thứ ba: bản đồ, video nhúng, nút chia sẻ, công cụ trò chuyện — bản cũ có thể còn gọi http.
- Cấu hình công cụ đo lượt truy cập, quảng cáo, và địa chỉ gọi lại (callback, webhook) đăng ký ở cổng thanh toán, ứng dụng đăng nhập bằng mạng xã hội.
- Chữ ký email, danh thiếp số, mã QR in trên ấn phẩm mới: in địa chỉ https của tên chuẩn.
Với cơ sở dữ liệu, thay chuỗi http://vidu.vn thành https://vidu.vn bằng công cụ hiểu dữ liệu tuần tự hoá của ứng dụng (ví dụ WP-CLI với WordPress), không dùng lệnh thay chuỗi thô trong SQL. Dữ liệu tuần tự hoá lưu cả độ dài chuỗi; thay chữ mà không sửa độ dài là làm hỏng cấu hình.
Khai báo với công cụ quản trị máy tìm kiếm
Với Google Search Console, cách ít rắc rối nhất là dùng loại thuộc tính tên miền (xác minh bằng bản ghi DNS). Loại này gom cả http, https, có và không www vào một chỗ, nên số liệu không bị cắt làm bốn khi bạn chuyển. Nếu đang dùng thuộc tính theo tiền tố URL kiểu http://vidu.vn, hãy thêm thuộc tính cho https://vidu.vn trước ngày chuyển để có số liệu ngay từ đầu.
Nộp lại sơ đồ trang mới ở thuộc tính https. Có thể nộp tạm thêm sơ đồ trang cũ (liệt kê địa chỉ http) trong vài tuần đầu để máy tìm kiếm thu thập lại các địa chỉ cũ và thấy chuyển hướng nhanh hơn; sau đó gỡ đi. Đây là cách làm phổ biến, không bắt buộc.
Công cụ "thay đổi địa chỉ" trong Search Console dành cho việc đổi sang tên miền khác. Theo hướng dẫn của Google tại thời điểm viết, chuyển từ http sang https trên cùng tên miền không dùng công cụ này; chuyển hướng 301 và sơ đồ trang mới là đủ. Hướng dẫn có thể thay đổi, bạn nên đọc lại trang trợ giúp hiện hành trước khi làm.
Các công cụ quản trị của máy tìm kiếm khác cũng làm tương tự: thêm site ở địa chỉ mới, nộp sơ đồ trang. Công cụ đo lượt truy cập thì sửa địa chỉ mặc định của luồng dữ liệu sang https để báo cáo trang đích không bị tách đôi.
Lịch theo dõi sau khi chuyển
Sau khi bật chuyển hướng, việc theo dõi quan trọng ngang việc cấu hình. Bảng dưới là một lịch gợi ý; con số ngày chỉ để định nhịp, không phải ngưỡng chuẩn.
| Thời điểm | Việc kiểm | Dấu hiệu cần xử lý |
|---|---|---|
| Ngay sau khi bật | Kiểm bằng curl cả bốn biến thể địa chỉ và mười địa chỉ có lượt vào nhiều nhất | Có địa chỉ đi hai bước, về trang chủ, hoặc trả 200 ở http |
| Ngày thứ nhất | Mở các trang chính trên điện thoại và máy tính, xem ổ khoá, xem bảng điều khiển của trình duyệt | Cảnh báo nội dung hỗn hợp, ảnh hoặc nút không hiện |
| Ngày thứ hai đến thứ bảy | Đọc nhật ký lỗi máy chủ, lọc mã 404 và 5xx | Đường dẫn cũ đặc thù bị bỏ sót trong quy tắc |
| Tuần thứ hai | Xem báo cáo lập chỉ mục và trang được chuyển hướng trong công cụ quản trị | Địa chỉ http vẫn được chọn làm bản chính |
| Tuần thứ ba trở đi | So số lượt truy cập theo ngày với ảnh chụp hiện trạng | Lượt vào giảm kéo dài ở một nhóm trang cụ thể |
Dao động thứ hạng vài ngày đầu là điều nhiều người làm SEO kỹ thuật ghi nhận khi chuyển địa chỉ hàng loạt; điều cần lo là sụt giảm kéo dài ở một nhóm trang, vì nó thường chỉ ra một lỗi cụ thể: nhóm trang đó bị chuyển sai, bị chặn thu thập, hoặc canonical còn trỏ về http.
Những lỗi hay gặp trong tuần đầu
Chuyển hướng đi hai bước. http://www.vidu.vn sang https://www.vidu.vn rồi mới sang https://vidu.vn. Không làm site hỏng nhưng thêm độ trễ ở mỗi lần vào, nhất là trên mạng di động. Gom về một bước bằng cách cho quy tắc ở cổng 80 trỏ thẳng tên chuẩn.
Dồn mọi địa chỉ về trang chủ. Quy tắc viết thiếu biến đường dẫn, nên ai bấm vào một bài cũ cũng rơi về trang chủ. Người đọc mất trang họ cần, máy tìm kiếm coi đó như trang đã mất. Kiểm bằng vài địa chỉ sâu ngay sau khi bật.
Vòng lặp chuyển hướng. Trình duyệt báo trang chuyển hướng quá nhiều lần. Thường do hai tầng cùng ép HTTPS mà tầng sau không biết khách đã đến bằng https, ví dụ máy chủ đứng sau CDN hay bộ cân bằng tải. Sửa bằng cách cho ứng dụng đọc đúng thông tin giao thức gốc hoặc mã hoá cả chặng sau.
Trang quản trị không đăng nhập được. Cookie phiên được đặt cho http, hoặc ứng dụng tự sinh địa chỉ http cho trang đăng nhập. Xoá cookie của site, kiểm địa chỉ gốc trong cấu hình ứng dụng.
Cổng thanh toán, đăng nhập mạng xã hội báo lỗi địa chỉ gọi lại. Địa chỉ gọi lại đăng ký ở phía đối tác vẫn là http. Cập nhật ở trang quản lý của đối tác; nhiều nơi không đi theo chuyển hướng cho loại yêu cầu này.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển sang HTTPS có làm website mất thứ hạng không?
Nếu mỗi địa chỉ cũ chuyển 301 đúng một bước về địa chỉ tương ứng, liên kết nội bộ và sơ đồ trang được cập nhật, thì thường chỉ có dao động ngắn. Mất thứ hạng kéo dài hay đến từ lỗi cụ thể như dồn về trang chủ hoặc canonical còn trỏ về http.
Có nên giữ cả http và https chạy song song một thời gian không?
Không nên. Hai bản cùng trả 200 làm máy tìm kiếm phải tự chọn bản chính và khách vào bằng http không được bảo vệ. Khi chứng chỉ và trang https đã chạy ổn, hãy bật chuyển hướng 301 cho toàn bộ địa chỉ http.
Dùng 301 hay 308 khi chuyển http sang https?
Phần lớn website dùng 301. Nếu có biểu mẫu hoặc giao diện lập trình nhận dữ liệu bằng POST ở địa chỉ http cũ, mã 308 giữ nguyên phương thức và dữ liệu gửi kèm. Cả hai đều được hiểu là chuyển hướng vĩnh viễn.
Đã bật chuyển hướng mà trình duyệt của mình vẫn vào bản http là sao?
Có thể trình duyệt còn bộ nhớ đệm hoặc máy chủ chưa nạp lại cấu hình. Kiểm bằng curl hoặc cửa sổ ẩn danh để nhìn đúng phản hồi của máy chủ, rồi mới kết luận quy tắc có chạy hay không.
Có cần báo đổi địa chỉ với Google khi chuyển http sang https không?
Theo hướng dẫn của Google tại thời điểm viết, công cụ thay đổi địa chỉ dành cho việc đổi tên miền. Chuyển giao thức trên cùng tên miền chỉ cần chuyển hướng 301 và sơ đồ trang mới; nên đọc lại trang trợ giúp hiện hành.
Chuyển hướng http sang https nên giữ trong bao lâu?
Giữ vĩnh viễn. Liên kết cũ ghi http nằm trên trang khác, trong email, trong dấu trang của người dùng nhiều năm sau vẫn có người bấm. Quy tắc chuyển hướng này gần như không tốn tài nguyên, không có lý do gỡ.