Một website chuẩn hoá đúng có bốn cách gõ địa chỉ trang chủ nhưng chỉ một nơi đến: ba biến thể sai phải đi thẳng tới biến thể đúng trong một lần chuyển hướng. Thực tế rất nhiều site đi hai bước: http://www.vidu.vn sang https://www.vidu.vn, rồi mới sang https://vidu.vn. Trang vẫn mở được, nên ít ai để ý, nhưng mỗi khách vào bằng đường đó phải chờ thêm một vòng hỏi đáp với máy chủ.
Bài này giải thích vì sao hai bước lại phổ biến như vậy, cách gom về một bước ở từng nơi đặt quy tắc, và một trường hợp có chủ đích mà bạn nên giữ hai bước. Ví dụ dùng tên miền giả định vidu.vn, tên chuẩn là https://vidu.vn.
Bốn biến thể và nơi chúng phải đến
Bắt đầu bằng việc viết ra bảng này cho site của mình. Cột giữa là thứ bạn đo được bằng curl hôm nay, cột cuối là mục tiêu.
| Địa chỉ gõ vào | Hay gặp hôm nay (ví dụ giả định) | Mục tiêu |
|---|---|---|
| http://vidu.vn/bai-a | 301 tới https://vidu.vn/bai-a | 301 tới https://vidu.vn/bai-a (giữ nguyên) |
| http://www.vidu.vn/bai-a | 301 tới https://www.vidu.vn/bai-a, rồi 301 tới https://vidu.vn/bai-a | 301 thẳng tới https://vidu.vn/bai-a |
| https://www.vidu.vn/bai-a | 301 tới https://vidu.vn/bai-a | 301 tới https://vidu.vn/bai-a (giữ nguyên) |
| https://vidu.vn/bai-a | 200 | 200 |
Dòng thứ hai là dòng hay sai. Khi đo, đừng chỉ đo trang chủ: dùng một đường dẫn sâu có chuỗi truy vấn, vì có quy tắc gom đúng ở trang chủ nhưng làm rơi đường dẫn hoặc chuỗi truy vấn ở trang con.
Để thấy từng bước thay vì chỉ thấy đích cuối, dùng lệnh curl -sIL http://www.vidu.vn/bai-a?x=1 rồi đếm số dòng bắt đầu bằng HTTP. Ba dòng (hai lần 301 và một lần 200) nghĩa là đang đi hai bước.
Vì sao hay thành hai bước: mỗi tầng chỉ lo một việc
Hai quy tắc tách rời trong cùng một tệp. Người viết thêm quy tắc ép HTTPS trước, vài năm sau thêm quy tắc bỏ www. Mỗi quy tắc đúng khi đứng một mình: quy tắc đầu đưa http về https giữ nguyên tên đang gõ, quy tắc sau đưa www về tên trần. Ghép lại, yêu cầu http có www phải đi qua cả hai.
Hai tầng khác nhau cùng làm. CDN bật tuỳ chọn "luôn dùng HTTPS", còn máy chủ gốc lo việc bỏ www. CDN trả 301 sang https nhưng không biết gì về tên chuẩn; máy chủ nhận yêu cầu https có www rồi mới trả 301 thứ hai.
Dùng biến tên máy thay vì ghi thẳng tên chuẩn. Quy tắc ở cổng 80 viết kiểu chuyển về https cộng với tên máy khách đã gõ. Nghe gọn, nhưng nó mang www theo sang https, để lại việc bỏ www cho bước sau.
Ứng dụng tự chuyển hướng thêm. Hệ quản trị nội dung so địa chỉ yêu cầu với địa chỉ gốc trong cấu hình và tự chuyển nếu lệch. Nếu máy chủ đã chuyển một bước mà còn sót, ứng dụng chuyển thêm một bước nữa, đôi khi kèm mã 302 thay vì 301.
Nút "ép HTTPS" của bảng điều khiển hosting. Nhiều bảng điều khiển có công tắc ép HTTPS sinh ra quy tắc riêng, đặt ở chỗ người dùng không nhìn thấy. Bạn thêm quy tắc www vào .htaccess, công tắc kia vẫn chạy trước.
Gom trên nginx: tách theo cổng và theo tên
Cách dễ đọc nhất trên nginx là ba khối server với ba vai rõ ràng. Khối thứ nhất nghe cổng 80 cho cả hai tên, chỉ làm một việc: return 301 https://vidu.vn$request_uri;. Khối thứ hai nghe cổng 443 cho riêng www.vidu.vn, có dòng chứng chỉ và cũng chỉ trả về đúng dòng return đó. Khối thứ ba nghe cổng 443 cho vidu.vn và chứa cấu hình thật của website.
Điểm mấu chốt là cả hai khối chuyển hướng đều ghi thẳng tên chuẩn trong dòng return, không dùng biến $host hay $server_name. Nhờ đó, dù khách gõ http có www hay http không www, phản hồi đầu tiên đã trỏ về đích cuối.
Tránh dùng câu lệnh if trong khối server chính để vừa kiểm giao thức vừa kiểm tên. Cách đó chạy được nhưng khó đọc, dễ sai thứ tự, và tài liệu của nginx cũng khuyên hạn chế if trong khối location. Tách khối theo tên và cổng là cách nginx được thiết kế để chọn.
Sau khi sửa, chạy nginx -t để kiểm cú pháp trước khi nạp lại. Nếu máy chủ có khối server mặc định (default_server) cho cổng 80, kiểm xem nó có đang bắt các tên của bạn không: một tên bị khối mặc định bắt sẽ không đi qua quy tắc bạn vừa viết.
Gom trên Apache: một điều kiện kép, một quy tắc
Trên Apache, cách thường gặp để gom về một bước là cho một quy tắc chạy khi giao thức chưa phải https HOẶC tên chưa phải tên chuẩn, và quy tắc đó ghi thẳng tên chuẩn. Ví dụ giả định trong .htaccess đặt ở thư mục gốc: RewriteEngine On, RewriteCond %{HTTPS} !=on [OR], RewriteCond %{HTTP_HOST} !^vidu\.vn$ [NC], RewriteRule ^(.*)$ https://vidu.vn/$1 [R=301,L].
Điều kiện thứ hai viết theo kiểu phủ định "không phải tên chuẩn" thay vì "bắt đầu bằng www". Lợi ích là mọi tên khác cùng trỏ về thư mục này, ví dụ một tên cũ được thêm làm bí danh, cũng được gom về luôn. Bất lợi là nếu có tên miền phụ khác dùng chung thư mục gốc mà bạn muốn giữ riêng, bạn phải thêm điều kiện loại trừ cho nó.
Nếu có quyền sửa cấu hình máy chủ, đặt chuyển hướng trong khối VirtualHost cho cổng 80 bằng chỉ thị Redirect đơn giản sẽ nhanh hơn .htaccess, vì Apache không phải đọc tệp .htaccess ở mỗi yêu cầu. Với gói lưu trữ dùng chung chỉ có .htaccess, mẫu trên là lựa chọn hợp lý.
Đặt khối này trước các quy tắc của ứng dụng (ví dụ khối của WordPress). Nếu ứng dụng đứng sau một proxy chấm dứt TLS, biến HTTPS có thể luôn là off dù khách đến bằng https; khi đó cần kiểm thêm tiêu đề X-Forwarded-Proto, nếu không quy tắc sẽ tạo vòng lặp.
Khi có CDN đứng trước: chọn một tầng làm chủ
Nếu site đi qua CDN, chuyển hướng có thể đặt ở biên (CDN trả 301 ngay, yêu cầu không tới máy chủ gốc) hoặc ở máy chủ gốc. Đặt ở biên nhanh hơn cho khách và giảm tải cho máy chủ. Đặt ở máy chủ thì quy tắc đi theo mã nguồn, chuyển CDN không mất. Cả hai đều được; điều cần tránh là chia việc cho hai tầng.
Nếu chọn biên, tắt tuỳ chọn ép HTTPS đơn lẻ và thay bằng một quy tắc chuyển hướng gộp: điều kiện là giao thức http hoặc tên là www, đích là https://vidu.vn cộng đường dẫn và chuỗi truy vấn gốc, mã 301. Đọc kỹ tài liệu hiện hành của CDN về thứ tự chạy giữa tuỳ chọn ép HTTPS và quy tắc chuyển hướng, vì có nơi tuỳ chọn ép HTTPS chạy trước mọi quy tắc khác.
Nếu chọn máy chủ gốc, để CDN chuyển nguyên yêu cầu http về máy chủ (không tự ép HTTPS), và chế độ kết nối CDN về máy chủ phải là https có kiểm chứng chỉ, để máy chủ nhìn thấy đúng giao thức hoặc đọc được tiêu đề giao thức gốc do CDN gửi kèm.
Dù chọn tầng nào, ghi vào tài liệu vận hành của site một dòng: "chuyển hướng http và www đặt ở tầng X". Người tiếp quản sau này không phải đoán, và không vô tình thêm một quy tắc trùng ở tầng kia.
Ngoại lệ có chủ đích: HSTS preload muốn bước đầu ở cùng tên
Có một trường hợp mà hai bước là đúng ý. Nếu bạn định đăng ký tên miền vào danh sách HSTS nạp sẵn (preload) của trình duyệt, yêu cầu của danh sách này tại thời điểm viết là: địa chỉ http phải chuyển hướng sang https trên chính tên đó trước, rồi mới được chuyển sang tên khác. Nghĩa là http://vidu.vn phải đi tới https://vidu.vn trước, chứ không được nhảy thẳng sang https://www.vidu.vn.
Lý do là để trình duyệt nhận được tiêu đề HSTS của tên miền gốc trong lần ghé đầu tiên. Nếu http của tên gốc nhảy thẳng sang www, trình duyệt không bao giờ nói chuyện bằng https với tên gốc nên không nhận được chính sách cho tên gốc.
Vì vậy, với site chọn www làm tên chuẩn và có ý định preload, bước gom về một bước chỉ áp cho các biến thể có www; riêng biến thể http không www chấp nhận đi hai bước: sang https cùng tên, rồi sang https có www. Với site chọn tên trần làm chuẩn, http://vidu.vn vốn đã đi thẳng tới https://vidu.vn nên không có xung đột; còn http://www.vidu.vn đi thẳng về https://vidu.vn thường không vướng yêu cầu này vì chính sách được đặt ở tên gốc, nhưng nên chạy công cụ kiểm của danh sách để chắc.
Yêu cầu của danh sách preload có thể thay đổi. Trước khi đăng ký, đọc lại điều kiện hiện hành trên trang chính thức của danh sách và cân nhắc kỹ, vì gỡ tên khỏi danh sách mất nhiều thời gian.
Kiểm lại cả ma trận sau khi sửa
Một lần sửa chuyển hướng chỉ xong khi cả bốn biến thể, ở cả trang chủ và trang sâu, đều cho kết quả đúng. Trình tự gợi ý:
- Lập danh sách tám địa chỉ: bốn biến thể của trang chủ và bốn biến thể của một trang sâu có chuỗi truy vấn.
- Với mỗi địa chỉ, chạy curl kèm tuỳ chọn đi theo chuyển hướng và in tiêu đề, đếm số phản hồi 3xx. Mục tiêu: một với ba biến thể sai, không với biến thể đúng.
- Kiểm dòng Location của phản hồi đầu tiên: phải là https://vidu.vn cộng đúng đường dẫn và chuỗi truy vấn.
- Kiểm mã: 301 hoặc 308, không phải 302 (trừ khi bạn chủ ý tạm thời).
- Lặp lại từ một mạng khác hoặc qua dịch vụ kiểm tra từ xa nếu có CDN, vì kết quả ở biên có thể khác kết quả khi gọi thẳng máy chủ gốc.
- Mở bằng trình duyệt ở cửa sổ ẩn danh, xem tab mạng của công cụ nhà phát triển để chắc không có bước do JavaScript hay thẻ meta tự thêm.
Lưu kết quả kiểm vào cùng chỗ với tệp cấu hình. Lần sau ai sửa, chỉ cần chạy lại đúng danh sách tám địa chỉ ấy và so.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển hướng hai bước có làm hại SEO không?
Máy tìm kiếm đi theo được nhiều bước, nên hai bước thường không làm mất trang. Cái giá chủ yếu là độ trễ cho người dùng và rủi ro chuỗi dài thêm khi sau này đổi cấu trúc. Gom về một bước là việc nhỏ, đáng làm.
Làm sao biết site đang đi mấy bước chuyển hướng?
Dùng curl với tuỳ chọn đi theo chuyển hướng và in tiêu đề, đếm số dòng trạng thái 3xx trước dòng 200. Hoặc mở tab mạng của công cụ nhà phát triển, bật giữ nhật ký, rồi tải lại địa chỉ cần kiểm.
Nên đặt quy tắc chuyển hướng ở CDN hay ở máy chủ?
Cả hai đều được. Ở CDN nhanh hơn cho khách, ở máy chủ thì quy tắc đi theo mã nguồn. Điều quan trọng là một tầng làm trọn việc gom http và www, không chia mỗi tầng một nửa.
Đã gom về một bước mà trình duyệt vẫn hiện hai bước là sao?
Trình duyệt có thể đã nhớ chuyển hướng cũ hoặc đang áp HSTS. Kiểm lại bằng curl để thấy phản hồi thật của máy chủ, rồi thử trình duyệt ở cửa sổ ẩn danh.
Có nên dùng biến tên máy trong quy tắc chuyển hướng không?
Ở quy tắc gom tên chuẩn thì nên ghi thẳng tên chuẩn. Dùng biến tên máy sẽ mang theo tên khách đã gõ, kể cả www hay tên bí danh, và để lại thêm một bước cho quy tắc sau.
Muốn đăng ký HSTS preload thì có phải bỏ cách gom một bước không?
Chỉ ảnh hưởng một biến thể: địa chỉ http của tên gốc phải sang https cùng tên trước. Các biến thể khác vẫn gom một bước được. Kiểm yêu cầu hiện hành của danh sách preload trước khi đăng ký.