Ảnh, tệp PDF và tệp tải về có địa chỉ riêng như mọi trang, nên khi đổi tên miền chúng cũng cần chuyển hướng 301 về địa chỉ mới; nếu không, ảnh trong kết quả tìm kiếm hình ảnh, tài liệu được liên kết từ nơi khác và ảnh nhúng ở site ngoài sẽ thành lỗi. Phần này hay bị quên vì tệp không nằm trong sơ đồ trang bài viết và không hiện trong menu.
Bài này đi qua cách tìm tệp nào đang có lượt dùng, quy tắc chuyển hướng theo thư mục khi cấu trúc giữ nguyên, xử lý khi cấu trúc thư mục đổi, những lưu ý riêng cho ảnh trong tìm kiếm hình ảnh, cho PDF, cho thẻ ảnh chia sẻ mạng xã hội và cho tên miền phụ chuyên chứa tệp. Tên miền trong bài là ví dụ giả định.
Tìm tệp nào đang được dùng
Một site lâu năm có thể có hàng chục nghìn tệp trong thư mục tải lên, phần lớn không ai dùng. Không cần lập bảng cho từng tệp; cần biết nhóm nào đang có lượt dùng thật:
- Nhật ký máy chủ: lọc yêu cầu tới các đuôi ảnh, pdf, docx, xlsx, zip trả mã 200 trong vài tháng gần nhất, đếm theo tệp. Danh sách này cho biết tệp nào thật sự được tải.
- Trường Referer trong nhật ký: yêu cầu ảnh có Referer là site ngoài cho thấy ảnh đang được nhúng ở nơi khác. Những ảnh này gãy là trang của người khác hiện ô trống.
- Báo cáo hiệu suất lọc theo loại tìm kiếm hình ảnh trong Google Search Console: cho biết trang nào nhận lượt từ tìm kiếm hình ảnh. Ảnh trên những trang đó là nhóm quan trọng.
- Báo cáo liên kết: một số tài liệu PDF như bảng giá, hồ sơ năng lực, hướng dẫn sử dụng nhận liên kết trực tiếp từ site khác.
- Danh sách tài liệu đã gửi ra ngoài: tệp PDF đính kèm thư, mã QR trỏ tới tệp hướng dẫn, đường dẫn tải phần mềm trong tài liệu in.
Sau bước này, bạn thường thấy một quy luật: một nhóm nhỏ tệp chiếm phần lớn lượt dùng. Nhóm đó cần kiểm từng dòng sau khi chuyển, phần còn lại chỉ cần quy tắc chung.
Khi cấu trúc thư mục giữ nguyên: một quy tắc theo thư mục
Trường hợp dễ nhất là site mới giữ nguyên cấu trúc thư mục tải lên, chỉ đổi tên miền. Ví dụ giả định: ảnh ở tenmien-cu.vn/wp-content/uploads/2024/03/may-loc.jpg sẽ có mặt ở tenmien-moi.vn/wp-content/uploads/2024/03/may-loc.jpg. Khi đó một quy tắc theo thư mục là đủ: mọi yêu cầu tới thư mục tải lên trên tên miền cũ chuyển 301 về đúng đường dẫn đó trên tên miền mới.
Trên nginx, quy tắc có thể viết trong khối server của tên miền cũ dạng location /wp-content/uploads/ { return 301 https://tenmien-moi.vn$request_uri; }. Nếu toàn bộ tên miền cũ chỉ còn nhiệm vụ chuyển hướng và đường dẫn giữ nguyên, một quy tắc chung cho mọi yêu cầu đã bao gồm cả tệp, không cần khối riêng. Khối riêng chỉ cần khi trang và tệp có quy tắc khác nhau.
Điều kiện của cách này là tệp phải thật sự có mặt ở tên miền mới. Khi chuyển site, thư mục tải lên thường được chép sau cùng hoặc chép thiếu vì dung lượng lớn. Chạy so sánh số tệp và tổng dung lượng giữa hai nơi trước ngày chuyển, và kiểm vài chục tệp ngẫu nhiên trên tên miền mới phải trả 200.
Khi cấu trúc thư mục đổi: các kiểu thường gặp
Nếu nền tảng mới lưu tệp theo cấu trúc khác, quy tắc theo thư mục không còn đủ. Bảng dưới là các tình huống phổ biến và cách xử lý.
| Tình huống, ví dụ giả định | Cách xử lý |
|---|---|
| Thư mục đổi tên, tên tệp giữ nguyên: /uploads/2024/03/a.jpg → /media/2024/03/a.jpg | Quy tắc theo mẫu thay tiền tố thư mục |
| Bỏ thư mục năm tháng: /uploads/2024/03/a.jpg → /media/a.jpg | Quy tắc theo mẫu bỏ năm tháng; kiểm trùng tên tệp giữa các tháng |
| Tệp chuyển sang dịch vụ lưu trữ hoặc CDN có tên miền khác | Quy tắc theo thư mục chuyển về tên miền lưu trữ, giữ đường dẫn |
| Nền tảng mới đổi tên tệp, thêm mã ngẫu nhiên | Bảng ánh xạ từng tệp cho nhóm có lượt dùng; phần còn lại để 404 |
| Nền tảng mới tự sinh nhiều kích cỡ ảnh với hậu tố khác | Chuyển kích cỡ cũ về kích cỡ gần nhất, hoặc về ảnh gốc |
Trường hợp bỏ thư mục năm tháng có một bẫy: hai ảnh cùng tên ở hai tháng khác nhau sẽ đè lên nhau ở nơi mới. Kiểm trùng tên trước khi quyết định cấu trúc, nếu trùng nhiều thì nên giữ thư mục năm tháng.
Một lưu ý khác về chữ hoa chữ thường: máy chủ Linux phân biệt chữ hoa với chữ thường trong tên tệp, còn một số nền tảng chuẩn hoá hết về chữ thường khi nhập. Ảnh tên Anh-San-Pham.JPG ở site cũ có thể thành anh-san-pham.jpg ở site mới; quy tắc theo mẫu phải tính tới việc đổi chữ, hoặc phải có dòng riêng cho nhóm tệp này.
Ảnh trong tìm kiếm hình ảnh: chậm hơn trang
Ảnh được thu thập lại thưa hơn. Theo tài liệu của Google, ảnh thường được thu thập lại ít thường xuyên hơn trang, nên việc thay địa chỉ ảnh cũ bằng địa chỉ mới trong tìm kiếm hình ảnh có thể chậm hơn đáng kể. Điều đó càng cho thấy chuyển hướng ảnh phải giữ lâu dài.
Giữ tên tệp và văn bản thay thế. Nếu được, giữ nguyên tên tệp mô tả và thuộc tính alt khi chuyển. Đổi cùng lúc tên miền, tên tệp và mô tả ảnh là thêm nhiều biến số cho một lần chuyển.
Trang chứa ảnh quan trọng hơn bản thân ảnh. Ảnh xếp hạng gắn với trang chứa nó. Trang mới phải chứa đúng ảnh tương ứng, nếu không, chuyển hướng ảnh đúng mà trang chứa sai thì kết quả vẫn mất.
Sơ đồ trang hình ảnh. Nếu site cũ có khai báo ảnh trong sơ đồ trang, sơ đồ trang của site mới cũng nên khai báo ảnh với địa chỉ mới, giúp ảnh được phát hiện nhanh hơn.
PDF và tệp tải về: chuyển hướng không sửa được bên trong tệp
Chuyển hướng 301 cho tệp PDF hoạt động giống trang: người bấm liên kết cũ được đưa tới tệp mới, máy tìm kiếm đã lập chỉ mục PDF cũng dần cập nhật. Nhưng có một giới hạn: bên trong tệp PDF có thể chứa liên kết tới tên miền cũ, và mọi bản tệp đã được tải về máy người dùng sẽ giữ nguyên những liên kết đó mãi mãi. Bạn không sửa được, chỉ có thể bảo đảm các liên kết bên trong tiếp tục chuyển hướng đúng.
Vì vậy, khi chuyển site, nên mở các tệp PDF quan trọng như hồ sơ năng lực, bảng giá, hướng dẫn, tìm các liên kết bên trong và thêm chúng vào bảng ánh xạ. Đồng thời xuất lại phiên bản mới của tệp với liên kết tên miền mới, đặt ở đúng địa chỉ mới để người tải về từ nay nhận bản đúng.
Với tệp tải về như phần mềm, tài liệu bảng tính, mẫu hợp đồng, kiểm thêm tiêu đề Content-Type và Content-Disposition trên máy chủ mới. Chuyển hướng đúng mà máy chủ mới trả sai loại tệp thì trình duyệt mở tệp như văn bản hoặc tải về với tên lạ. Kiểm bằng curl -sIL để xem cả chuỗi chuyển hướng lẫn tiêu đề của phản hồi cuối cùng.
Ảnh chia sẻ mạng xã hội, ảnh nhúng và tên miền phụ chứa tệp
Ba nhóm tệp nữa thường bị bỏ sót vì không nằm trên trang của chính bạn:
- Ảnh trong thẻ chia sẻ. Các nền tảng mạng xã hội lưu bản xem trước của liên kết, gồm ảnh, tiêu đề, mô tả. Bài đã chia sẻ trước khi chuyển vẫn trỏ ảnh về tên miền cũ. Chuyển hướng ảnh giúp bản xem trước không bị trống; với bài mới chia sẻ, dùng công cụ gỡ lỗi chia sẻ của nền tảng để làm mới bản lưu.
- Ảnh được site khác nhúng trực tiếp. Trình duyệt theo chuyển hướng khi tải ảnh, nên ảnh nhúng vẫn hiện nếu chuyển hướng đúng. Nếu không muốn tiếp tục cho nhúng, đó là quyết định riêng về băng thông, nhưng đừng để nó xảy ra vì quên.
- Tên miền phụ chuyên chứa tệp. Nhiều site để ảnh ở tên miền phụ như static.tenmien-cu.vn hay cdn.tenmien-cu.vn. Tên miền phụ này cũng cần chuyển hướng, chứng chỉ và bản ghi DNS như tên miền chính. Khi đổi tên miền, nó thường bị quên vì không ai gõ trực tiếp.
- Biểu tượng trang và tệp kê khai ứng dụng web. Tệp favicon, biểu tượng trên màn hình chính điện thoại cũng có địa chỉ; trình duyệt đã lưu có thể gọi lại địa chỉ cũ.
Sau khi chuyển, lọc nhật ký máy chủ của tên miền cũ và các tên miền phụ chứa tệp, tìm yêu cầu tệp trả 404. Đây là cách nhanh nhất để phát hiện nhóm tệp nào bảng ánh xạ còn thiếu, và nên lặp lại sau vài tuần.
Kiểm tệp sau khi chuyển: thứ tự và cách đọc kết quả
Kiểm tệp khác kiểm trang ở chỗ bạn cần xem cả phản hồi cuối cùng, không chỉ bước chuyển hướng. Một quy trình kiểm gọn cho ngày chuyển và tuần đầu:
- Lấy danh sách nhóm tệp có lượt dùng đã lập ở bước đầu, khoảng vài trăm dòng là đủ cho site cỡ vừa.
- Với mỗi dòng, chạy curl -sIL trên địa chỉ cũ. Đọc dòng trạng thái đầu tiên phải là 301, tiêu đề Location phải là địa chỉ mới, phản hồi cuối cùng phải là 200.
- Đọc thêm tiêu đề Content-Type của phản hồi cuối: ảnh phải là loại ảnh tương ứng, PDF phải là application/pdf. Một trang HTML trả 200 thay cho ảnh là dấu hiệu tệp không có ở nơi mới và máy chủ đang trả trang lỗi tuỳ biến.
- So kích thước tệp ở phản hồi cuối với tệp gốc. Kích thước khác nhiều có thể do nền tảng mới nén lại hoặc trả bản thu nhỏ thay cho ảnh gốc.
- Ghi kết quả vào cột kiểm của bảng: đạt, thiếu tệp, sai loại, chuỗi nhiều bước. Sửa theo nhóm rồi chạy lại.
- Sau một tuần, lọc nhật ký tên miền cũ tìm yêu cầu tệp trả 404, bổ sung vào danh sách và kiểm vòng hai.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chuyển hướng tất cả ảnh không, kể cả ảnh không ai dùng?
Nếu cấu trúc thư mục giữ nguyên, một quy tắc chung đã chuyển hướng toàn bộ mà không tốn thêm công. Nếu cấu trúc đổi và phải lập bảng từng tệp, chỉ cần làm cho nhóm có lượt dùng, có liên kết ngoài hoặc có lượt từ tìm kiếm hình ảnh.
Chuyển hướng ảnh có làm trang tải chậm hơn không?
Chỉ chậm khi chính trang mới còn tải ảnh qua địa chỉ cũ, mỗi ảnh thêm một bước. Sau khi chuyển, thay đường dẫn ảnh trong nội dung sang địa chỉ mới để trang tải thẳng, chuyển hướng chỉ dành cho lượt từ bên ngoài.
Ảnh đã chuyển sang CDN có tên miền khác thì chuyển hướng thế nào?
Đặt quy tắc theo thư mục trên tên miền cũ chuyển về tên miền của CDN, giữ nguyên đường dẫn nếu CDN dùng cùng cấu trúc. Trang chứa ảnh nên dùng trực tiếp địa chỉ CDN, không đi qua chuyển hướng.
Tệp PDF cũ đã được lập chỉ mục, có nên đặt canonical không?
Tệp PDF không có phần đầu trang như HTML, nhưng có thể khai báo canonical qua tiêu đề phản hồi HTTP. Với trường hợp đổi tên miền, chuyển hướng 301 tệp cũ về tệp mới đã đủ rõ ràng, không cần thêm canonical.
Nên dùng mã 301 hay 308 cho tệp tải về?
Với tệp tải bằng phương thức GET thông thường, 301 là đủ và được hỗ trợ rộng nhất. Mã 308 chỉ thật sự cần khi có chương trình gửi dữ liệu bằng POST tới địa chỉ đó và cần giữ nguyên phương thức sau chuyển hướng.